Zitto na Demokrasia

Zitto na Demokrasia

Posts Tagged ‘Tanzania

Uwajibikaji, Changamoto na Uweledi wa Kamati ya PAC

with 5 comments

Uwajibikaji, Changamoto na Uweledi wa Kamati ya PAC

Mfumo thabiti wa Uwajibikaji ni moja ya jawabu muhimu sana katika kuhakikisha Taifa linaondokana na ufisadi na masuala mengine yanayorudisha nyuma maendeleo ya Tanzania. Kazi za mwisho za Kamati ya PAC katika Bunge la Kumi zilisheheni mambo mengi muhimu katika mchakato endelevu wa ujenzi wa mfumo thabiti wa uwajibikaji nchini kwetu.

Taarifa ya Mwaka iliyojadiliwa na kupitishwa na Bunge wiki iliyopita ndio ilikuwa taarifa yetu ya mwisho katika Bunge hili. Kama kawaida mwaka 2015 ulianza kwa ziara za kukagua miradi na hatimaye kukutana na maafisa masuuli wa Wizara na Mashirika ya Umma ili kukagua mahesabu yao na kufuatilia utekelezaji wa maagizo ya wakaguzi na Kamati.

Kipindi hiki ni muhimu sana kwangu kwani kwa vyovyote vile ni kazi yangu ya mwisho kufanya kama Mwenyekiti wa PAC, nafasi niliyoichukua mwezi Machi mwaka 2013. Kabla ya hapo nilikuwa Mwenyekiti wa Kamati ya Hesabu za Mashirika ya Umma (POAC) kuanzia Februari mwaka 2008 mpaka Februari mwaka 2013. Katika Maisha yangu ya miaka 10 Bungeni, nimetumikia uongozi wa kamati hizi kwa miaka Saba na Nusu. Hata hivyo leo natafakari kazi ya wiki nne tu na nilichojifunza katika siku hizo.

Wiki ya Kwanza, tulitembelea miradi ya njia za Reli na Mashamba ya Miwa ili kuongeza uzalishaji wa Sukari nchini. Tulikwenda mkoani Morogoro katika Wilaya za Kilosa na Kilombero. Tulijulishwa kuhusu mahitaji ya fedha nyingi katika ujenzi wa Reli ya Kati ambapo ili kukarabati mtandao Reli iliyopo zinahitajika jumla ya shilingi 500 bilioni kwa miaka mitatu mfululizo ($800m). Vilevile zinahitajika dola za Kimarekani $6 bilioni kujenga reli mpya ya kisasa (standard gauge). Wiki mbili baada ya kumaliza ziara hiyo, niliona picha ya Rais wa Kenya Uhuru Kenyatta akikagua ujenzi wa Reli ya kisasa nchini humo. Nilipoangalia picha yangu na wajumbe wenzangu katika kijireli chetu, nilicheka kicheko cha huzuni sana. Nimejifunza kwamba nchi yetu inaweza kusonga mbele iwapo tu tutaamua kujinyima baadhi ya maeneo ili kuendelea kwenye maeneo mengine. Fedha inayopotea katika kutoa misamaha ya kodi (tshs 1.9 trilioni ) peke yake, kwa mwaka mmoja inamaliza ukarabati wa Reli yote ( Kigoma – Tabora – Dar es Salaam na Tabora – Mwanza ).

Wiki hiyo pia tulitembelea kiwanda cha Sukari cha Kilombero na kukutana na Wakulima wa Miwa. Tanzania ina nakisi ya Sukari ya takribani tani 120,000 – 200,000 kwa mwaka. Uzalishaji wa ndani wa tani 300,000 hautoshelezi mahitaji ya wananchi na hivyo twalazimika kuagiza Sukari kutoka nje ya nchi ambayo husamehewa kodi. Kwa mwaka Tanzania husamehe kodi ya zaidi ya shilingi 200 bilioni katika Sukari peke yake. Fedha hii ingeweza kujenga viwanda kadhaa vya Sukari na hivyo kuachana kabisa na uagizaji na badala yake kuuza nje. Nimejifunza mengi sana katika kushughulikia suala la Sukari nchini. Nimeona namna ambavyo mfumo mzima wa Serikali ulivyo na ganzi katika kupata suluhisho la kudumu. Hivi sasa Serikali inataka uagizaji wa Sukari ufanywe na wazalishaji wa Sukari, majawabu ya namna hii ni majawabu ya kugawana pato nyemelezi (rent seeking). Jawabu la kudumu la sekta ya Sukari ni kuongeza uzalishaji wa ndani kwa kufungua viwanda vipya maeneo yenye miwa ya ziada hivi sasa, kutoa ruzuku kwa viwanda ili kupunguza gharama za uzalishaji na hatimaye kuwa na bei nafuu kwa walaji na kufungua mashamba mapya ili kuzalisha ziada na kuuza nje kwa ajili ya kupata fedha za kigeni.

Tulijadili kwa kina sana changamoto zinazoikabili sekta ndogo ya kilimo cha Korosho. Ukaguzi Maalumu ulionyesha kuwa kuna unyonyaji mkubwa wa wakulima ikiwemo kupewa pembejeo zilizoisha muda na kutofikishiwa pembejeo kabisa. Pia upotevu mkubwa sana wa Korosho na suala zima la kuuza korosho ghafi nje ya nchi. Utafiti uliofanywa na African Cashew Alliance unaonyesha kuwa Tanzania hupoteza zaidi ya dola za kimarekani 110 milioni kila mwaka kwa kuuza korosho ambazo hazijabanguliwa. Ikumbukwe kuwa Tanzania ilikuwa na viwanda 12 vya kubangua Korosho na vyote viliuzwa katika zoezi la ubinafsishaji na sasa vimekuwa ni maghala ya kuhifadhia Korosho. Tulielekeza kuwa mapato yanayotokana na tozo ya mauzo ya Korosho nje (export levy) yatumike kujenga viwanda vipya vya korosho kwa kutumia teknolojia mpya kutoka Vietnam ambapo viwanda vidogo vidogo vitajengwa kuanzia vijijini na kuzalisha ajira nyingi na kuondoa umasikini. Nimejifunza kwamba Korosho peke yake inaweza kuingiza fedha za kigeni katika nchi yetu kwa thamani ya zaidi ya dola za kimarekani 500 milioni kwa mwaka. Mwaka 2014 Tanzania imezalisha tani 200,000 za Korosho, rekodi ambayo haijawahi kufikiwa tangu tupate Uhuru. Korosho inaweza kuondoa umasikini kwa watu wa mikoa ya Kusini iwapo Viongozi wakiamua iwe hivyo.

Ilituchukua siku 2 kujadiliana na Mamlaka ya Mapato Tanzania kuhusu mahesabu yao ya mwaka wa fedha ulioishia Juni, 2013. Sababu kubwa ilikuwa ni mjadala kuhusu misamaha ya Kodi. Kama nilivyoeleza hapo juu, tulijulishwa kuhusu misamaha mingi ya kodi kuendelea kutolewa mpaka kufikia jumla ya shilingi 1.9 trilioni katika mwaka wa fedha ulioishia Juni, 2014. Kamati pia ilijadili Taarifa ya ukaguzi maalumu kuhusu misamaha ya kodi na kugundua kuwa misamaha mingi inatumika ndivyo sivyo. Nimejifunza kuwa tukiendelea kusisitiza uwazi na uwajibikaji tunaweza kupunguza tatizo hili la misamaha holela ya kodi. Tuliagiza kuwa kuanzia sasa, katika kila Taarifa ya makusanyo ya TRA kila mwezi, pia taarifa ya misamaha ya mwezi huo itolewe kwa umma. Hii itasaidia kuonyesha ni mapato kiasi gani yangeweza kukusanywa bila ya misamaha na kama misamaha hiyo ni muhimu na inatumika ipasavyo.

Mifano hii michache ya Reli, Sukari, Korosho na Misamaha ya Kodi imenikumbusha changamoto nyingi ambazo nchi yetu inazo na namna bora ya kukabiliana na Changamoto hizo. Mfumo thabiti wa Uwajibikaji ni suluhisho endelevu dhidi ya changamoto hizi. Kamati ya PAC imeshiriki kikamilifu kujenga mfumo huo. Kazi bado kubwa lakini inaendelea.

Zitto Zuberi Kabwe

Advertisements

Written by zittokabwe

February 4, 2015 at 3:45 PM

Taarifa ya PAC 2014

with 4 comments

View this document on Scribd

Written by zittokabwe

January 29, 2015 at 6:19 PM

Posted in Uncategorized

Tagged with , ,

Tunaweza kujitosheleza kwa Sukari

with 2 comments

Tunaweza kujitosheleza kwa Sukari

Leo siku nzima kamati ya PAC ilikuwa inazungumza na Bodi ya Sukari, Wizara ya Kilimo na Wakulima wa Miwa Wilayani Kilombero. Tanzania huzalisha wastani wa tani 300,000 za Sukari kwa mwaka ilhali mahitaji ni tani 420,000 kwa mwaka. Hii hupelekea uagizaji wa Sukari kutoka nje ambao umekumbwa na malalamiko makubwa sana kutoka kwa wadau mbalimbali.

Masuala kadhaa yameibuliwa katika kikao cha leo

  1. Wakulima wamelalamikia sana uingizaji holela wa Sukari nchini. Bei ya Miwa imeshuka kutoka tshs 69,000 kwa tani mpaka tshs 55,000 sababu ya Sukari ya ndani kukosa soko.
  2. Wakulima wamelalamikia viwanda kwa kujipangia bei bila kuwashirikisha wao na pia viwanda ndio vinapima Miwa na ubora wa mua wa mkulima hivyo kuleta mgongano mkubwa wa MASLAHI kwa mwekezaji
  3. Wakulima wametaka hisa 25% za Serikali katika viwanda vya Sukari wapewe wao ili waweze kushiriki katika Uchumi wa nchi
  4. Bodi ya Sukari imeshindwa kuendeleza mradi wa RUIPA kwa sababu ya kutokuwa na Fedha tshs 11 bilioni za kulipa fidia ya Wananchi katika eneo la mradi. Mradi huu ungeweza kuzalisha tani 244,000 za Sukari kwa mwaka
  5. Wakulima wamelalamikia sana tabia ya viwanda kushindwa kununua Miwa yote ya Wakulima na hivyo kupelekea takribani nusu tu ya Miwa kutumika na nusu nyingine kubaki mashambani na kuharibika. Wastani wa tani 400,000 za Miwa huharibika Wilayani Kilombero peke yake. Hii ni sawa na tani 50,000 za Sukari

PAC imetoa ufafanuzi wa masuala yafuatayo

  1. Kamati ilikwishaiagiza Mamlaka ya Mapato Tanzania kufanya uchunguzi wa kikodi katika Sekta nzima ya Sukari nchini. TRA wameijulisha kamati kwamba wanafanyia kazi suala hilo na wameomba muda zaidi ili kukamilisha kazi hiyo. PAC imekubaliana na ombi hilo na pia kwamba inasubiri Taarifa ya kikosi kazi kilichoundwa na Katibu Mkuu Kiongozi ili kupata suluhisho la kudumu la Changamoto zinazokabili Sekta ya Sukari. Kamati ikishapata taarifa zote hizo itazifanyia kazi na kuziwasilisha Bungeni.
  2. Kamati imeielekeza Bodi ya Sukari kuhakikisha inaendeleza mradi wa RUIPA kwa kutangaza zabuni ya kumpata mwekezaji ambaye atalima sehemu ya shamba na kumilikisha kwa hati Wakulima ( outgrowers) sehemu nyingine ya shamba. Mradi wa RUIPA uwe mfano wa ushiriki wa wananchi katika Kilimo cha kisasa. Wakulima wamilikishwe Ardhi ya kulima Miwa na kuuza kwenye kiwanda, wasikodishiwe Ardhi hiyo. Bodi ya Sukari ipate FEDHA tshs 11 bilioni za fidia ya wananchi kutokana na zabuni ya kupata mwekezaji na malipo tangulizi ya mwekezaji.
  3. Modeli ya Malaysia yaweza kutumika katika mradi wa RUIPA, kwa kuwagawia wananchi ( households ) 1500 wanaoathiriwa na mradi kila mmoja hekta 5 ( 4 za kulima Miwa na 1 ya makazi yake ) na hekta zinazobakia katika jumla ya hekta 14700 ziwe nucleus. Ushiriki wa wananchi katika uzalishaji wa Ndio njia endelevu ya kutokomeza umasikini nchini.
  4. Kamati imeelekeza kuwa Bodi ya Sukari iwe na mamlaka ya kuwa mdhibiti ( regulator ) kwa kutoa bei elekezi za mauzo ya Miwa na Sukari nchini ili kulinda Wakulima dhidi ya unyonyaji wa wawekezaji. Bodi pia ihusike na udhibiti katika upimaji wa Miwa na kiwango cha Sukari katika Miwa ( sucrose ) ili kujibu Changamoto ya Wakulima kupunjwa.
  5. Kamati imeelekeza kuwa vianzishwe viwanda vya ngazi ya kati vya Sukari ili kutumia Miwa ya ziada na kuzalisha Sukari na hivyo kuongeza uzalishaji. Vyama vya Wakulima wa Sukari vimehamasishwa kuanzisha viwanda vidogo hivyo na Bodi ya Sukari imeelekezwa kulegeza masharti ya uanzishaji wa viwanda vya ngazi ya kati.
  6. PAC imepingana na Wakulima kwamba hisa za Kampuni 25% wapewe wao na badala yake PAC imeelekeza Msajili wa Hazina aangalie uwezekano wa kuorodhesha hisa za Serikali katika soko la hisa la Dar Es Salaam na vyama vya Wakulima vipewe fursa kununua sehemu ya hisa hizo ( angalau 5%).
  7. Wakulima wa Miwa wamehamasishwa kujiunga na Mifuko ya Hifadhi ya Jamii ili wafaidike na mafao ya muda mrefu na muda mfupi ikiwemo Bima ya Afya, mikopo katika SACCOS zao na pensheni uzeeni. Tanzania ina jumla ya Wakulima wa Miwa ( out-growers ) 19,000 wenye kuzalisha nusu ya Sukari inayozalishwa nchini.

Tukipunguza upotevu wa Miwa ya Sukari ( wastage ) nchi nzima kwa kuanzisha viwanda vya Kati vya kusindika Miwa, tunaweza kuongeza uzalishaji kwa zaidi ya tani 80,000 za Sukari na kupunguza Sukari inayoagizwa kutoka nje. Tukitekeleza mradi wa RUIPA, tutakuwa na Sukari ya ziada tani 200,000 ambazo tunaweza kuuza nje na kupata fedha za kigeni.

Hii iwe mikakati ya muda mfupi. Tunaweza tukiamua na kashfa za Sukari zitakuwa Historia. Tufanye sasa

Written by zittokabwe

January 9, 2015 at 7:15 AM

Posted in Uncategorized

Tagged with , , ,

Kwanini Bei ya mafuta kwa walaji haishuki kwa kasi?

with 6 comments

Kwanini Bei ya mafuta kwa walaji haishuki kwa kasi?

EWURA

 

Kuanzia Mwezi Julai mwaka 2014 mpaka Desemba, bei ya mafuta ghafi imekuwa ikishuka kutoka $110 kwa pipa mpaka $56 kwa pipa. Mporomoko huu wa bei wa zaidi ya 40% haujaleta unafuu kwa mtumiaji wa kawaida wa mafuta ikiwemo wenye daladala na kupelekea nauli za usafiri wa umma kupungua. Leo bado bei ya mafuta kwenye vituo vya mafuta ni tshs 2029 kwa Petroli na 1909 kwa dizeli, bei ambayo ni karibia ile ile kwa miezi michache iliyopita.

EWURA,inasemekana, wamesema kuwa bei za hapa nchini hushuka baada ya miezi 2 kwa sababu waagizaji huagiza kwa ujumla mafuta mengi zaidi na hivyo kutofaidika na punguzo la bei. Hata hivyo bei zimeanza kushuka toka mwezi Julai na hatujashuhudia unafuu wowote kwa wananchi. Ingekuwa bei ya mafuta imepanda tungeona bei zimepanda mara moja na sababu za kununua ‘ bulky’ huwa hazitolewi.

Ni kweli kwamba Tanzania hununua mafuta yaliyosafishwa na hivyo bei inayoshuka sio hiyo. Lakini hao wasafishaji hununua mafuta ghafi yenye bei ndogo hivi sasa kwa hiyo ni dhahiri lazima bei za pampu zipungue. Vile vile ni kweli kwamba thamani ya shilingi ya Tanzania imeporomoka hivyo wananchi hawawezi kuona unafuu wa bei ya mafuta kwa sababu hununuliwa kwa fedha za kigeni na kuuzwa kwa Sarafu yetu. Hata hivyo kasi ya kushuka kwa bei ya mafuta ni 40% wakati shilingi imeshuka kwa chini ya 10%. Katika hali ya kawaida na kwa kutumia mfumo wa kukokotoa bei wa EWURA, angalau bei ya mafuta ingeshuka kwa kati ya 15% and 25%.

Ni dhahiri mamlaka za nchi na hasa EWURA wanapaswa kueleza kwa umma ni Kwanini bei za mafuta hazishuki kulingana na bei ya bidhaa hiyo katika soko la Dunia. Wananchi wana haki ya kujua na kama hakuna Maelezo basi bei hizo zishuke na wananchi wafaidike na punguzo hilo.

Zitto Kabwe, Mb

 

Written by zittokabwe

January 4, 2015 at 2:12 PM

Posted in Uncategorized

Tagged with , ,

Tanzanian Mining companies migrating to the Mining Act 2010 and a Lusaka revolution

with one comment

Tanzanian Mining companies migrating to the Mining Act 2010 and a Lusaka revolution

Judge Mark Bomani (Bomani Commission)

Judge Mark Bomani (Bomani Commission)

This weekend Tanzanians were informed (viaThe East African- Tanzania seals new tax deal with mining firms) of the decision reached by ministry of energy and minerals and one of the giant mining company in the country, Geita Gold Mine, that new royalty rates will be applicable. The agreement includes scrapping of the 15% provision on the unredeemed capital expenditure allowance given to mining companies through their contracts. This provision was a fundamental reason why mining companies were not paying corporate tax since they started operation. It was as well one of the argument raised in Buzwagi motion during 9th Parliament. I welcome this move as it is the implementation of the recommendations of Bomani mining review commission.

The new royalty rates of 4% gross value from 3% net back value was supposed to be implemented since the new mining legislation was enacted in 2010. Mining companies resisted to migrate to new law although they were paying new rates in protest. Amending the mineral development agreements (MDAs) to effect the new rates including service levy to local government authorities is a positive step forward.

However, as a country we still generate peanuts from mining sector. With mineral exports valuing US$ 1.7 billions, revenues ( royalty, taxes and other levies) to government coffers averages only $150 millions. Largest source of revenues are royalty and employees taxes ( PAYE). We must think outside the box and introduce fiscal measures that maximizes government revenues without negatively impacting investments. Scrapping abuse prone corporation tax is one of the way to go. Zambia was thinking of this idea by introducing higher royalty rates.

Royalty, which is tax deductables, charged on gross production assures governments of revenues and easier to monitor any abuses. It is not subject to excessive tax planning measures done by multinationals and addresses the challenge of base erosion and profit shifting. Companies will be forced to cut down unnecessary costs and completely ends habit of inflating investments expenditures in order to declare losses.

Zambia, knowingly or unknowingly, might have started a revolution never to stop. A new model of taxing extractive sector in the offing. This is the beginning of the end of the corporate tax regime in extractive industry and it is a welcome move.

The Challenge

with 2 comments

The Challenge

Yes. A beautiful country
People lovely
Rich naturally
Poverty deeply.

No. Loose-lipped beings
Know everything
Understand nothing
Living Depending.

They say Ujamaa
Created dependency
And laziness
And subjectry,

I say politicians
Taking liberties.
And ruling over
Till folks take responsibility.

Those in power
Those wanting Power
Use same ways,
Lies, manipulations.

Suppressed critics
Branded courageous
Liars rule
Manipulators lie in waiting.

Truth The Challenge.
Integrity The Challenge.
Honesty The Challenge.
To inspire to differ,
The Challenge.

Written by zittokabwe

September 26, 2014 at 1:42 PM

Gesi si mwarobaini wa umasikini, kazi shambani

with 4 comments

Gesi si mwarobaini wa umasikini, kazi shambani
Zitto Kabwe
Toleo la 367  20 Aug 2014
Rais Kikwete na Waziri Muhongo
TANZANIA kama ilivyo kwa Bara la Afrika ni miongoni mwa nchi zenye uchumi unaokua kwa kasi. Inakadiriwa kwamba kati ya mwaka 2012 mpaka 2017 katika nchi kumi zenye uchumi unaokua kwa kasi zaidi, sita zitakuwa zinatoka Bara la Afrika. Tanzania ni moja ya nchi hizo, nyingine ni Rwanda, Angola, Chad, Ethiopia na Equatorial Guinea.

Angola, Equatorial Guinea na Chad kasi yao ya kukuza uchumi inasukumwa na utajiri mkubwa wa mafuta na gesi. Hata hivyo, nchi hizi zipo chini katika viwango vya kidemokrasia na utajiri wa maliasili zao umekuwa ukinufaisha watu wachache. Kwa mfano, huko Angola na Equatorial Guinea, ni familia za marais wao (waliokaa madarakani kwa zaidi ya miongo mitatu) na familia za karibu na watawala ndizo zinanufaika na uchumi wa nchi zao.

Hali ya ufukara wa wananchi katika nchi hizo hauwiani na mapato makubwa ambayo serikali zao zimekuwa zikipata kutoka katika mafuta na gesi asilia.

Nchini Rwanda, sekta ya huduma ndio inayoendesha uchumi ingawa mwaka jana wameweza kuvuka lengo la asilimia tano ya kasi ya kukua kwa sekta ya kilimo. Rwanda nao, licha ya mafanikio makubwa katika kutokomeza umasikini (theluthi ya wananchi wameondoka kwenye dimbwi la umasikini ndani ya miaka kumi, 2000 – 2010), bado kuna malalamiko makubwa ya utawala wa kiimla nchini humo.

Kwamba hakuna uhuru wa habari na Serikali ya Rais Paul Kagame inakandamiza sauti za upinzani. Je, mtawala wa imla mwenye kuleta ahueni kwa wananchi ni afadhali kuliko mtawala wa kidemokrasia mwenye kukuza umasikini? Hili ni swali ambalo wanazuoni wana majibu yanayotofautiana kwa kila hali.

Sekta ya Kilimo ikikua kwa kasi ya asilimia tano na kuendelea kwa miaka mitano mfululizo, inaweza kupunguza umasikini kwa zaidi ya asilimia 30 katika kipindi hicho. Ethiopia, kasi yake ya ukuaji wa uchumi inachochewa na sekta ya kilimo pamoja na sekta ya viwanda. Iwapo Ethiopia itaendelea na kasi ya ukuaji wa uchumi wa zaidi ya asilimia saba kwa mwaka, unaosukumwa na kilimo na viwanda, basi baada ya miaka 10 nchi hiyo itakuwa ‘power house’ ya Bara la Afrika.

Kama Rwanda, Ethiopia pia imeweza kutokomeza umasikini kwa kasi katika kipindi cha muongo mmoja uliopita, vile vile, kama Rwanda, uongozi wa Waziri Mkuu Meles Zenawi (sasa marehemu) umekuwa ukilalamikiwa kwa utawala wa kiimla licha ya mafanikio makubwa katika maendeleo ya kilimo na viwanda.

Tanzania haijaanza uzalishaji wa kiwango kikubwa wa rasilimali ya gesi na mafuta (ukiacha uzalishaji kidogo katika visima vya Songosongo), lakini sekta zinazoendesha ukuaji wa uchumi wake ni madini, mawasiliano na utalii. Kiwango cha umasikini nchini kimeshuka kutoka asilimia 37 mwaka 2003 mpaka asilimia 28 mwaka 2013. Kasi ya kutokomeza umasikini bado ni ndogo ukilinganisha na mataifa haya niliyoyataja hapo juu.

Midomoni mwa watawala wa Tanzania ni kwamba gesi asilia ndio mkombozi kwa sasa. Ngonjera hizo hizo zilikuwa zikiimbwa pale Tanzania ilipoingia kwenye uzalishaji mkubwa wa dhahabu. Wakati huo, Waziri wa sasa wa Nishati na Madini ndiye aliyekuwa Mwenyekiti wa Shirika la STAMICO ambalo liliachia migodi yake yote na kuwapa wawekezaji kutoka nje kwa nyimbo kwamba dhahabu itaondoa umasikini wetu. Miaka 17 sasa, ufukara wa wananchi upo pale pale na santuri imegeuzwa na sasa inaimba gesi asilia na Watanzania, wasomi na wasio wasomi wanacheza na kupiga makofi.

Nilimsikia Waziri wa Nishati na Madini akiwaeleza viongozi wa dini nchini mwanzoni mwa mwaka huu, mbele ya Rais Jakaya Kikwete kwamba; “tumelima wee, bado tu masikini. Tumefanya biashara, bado tu masikini. Sasa gesi imekuja, ndio mwarobaini wa umasikini”.

Nilitaraji Rais aliposimama kuzungumza angeweza kuweka maelezo sawia, lakini nadhani alishindwa kumsahihisha waziri wake mbele ya hadhara ile. Lakini pia inawezekana ndio msimamo wa serikali kuwapa matumaini wananchi kwamba ‘umasikini sasa basi’.

Gesi asilia hata igunduliwe kila kona ya nchi haitaweza kuondoa ufukara wa wananchi. Ingekuwa ni hivyo leo Nigeria ingekuwa taifa lenye watu wenye maendeleo kuliko mataifa mengi duniani. Lakini Nigeria bado, licha ya kuwa na uchumi mkubwa zaidi Afrika, ina watu mafukara wa kutupwa.

Pato la mwananchi wa Nigeria ni chini ya dola za Marekani 1,500 kwa mwaka, yaani ni nusu tu ya nchi kama Mauritius isiyo na chembe ya mafuta. Mifano ya Angola, Equatorial Guinea na Gabon inatosha kabisa kuwakumbusha watawala wetu kwamba mafuta au gesi asilia ni mwarobaini wa umasikini.

Nchi zote hizi hazijafanikiwa kwa sababu ya ufisadi mkubwa unaotokana na usiri katika mikataba ya madini, mafuta na gesi asilia. Hapa Tanzania mikataba yote hiyo bado ni siri na matokeo yake ni upotevu mkubwa wa fedha tunaotarajia kushuhudia kutokana na mikataba mibovu.

Tayari mkataba uliovuja wa kampuni ya StatOil umeonyesha kuwa Tanzania itapoteza shilingi trilioni moja na bilioni 600 kila mwaka kwa miaka 15, katika kitalu kimoja tu (block 2). Hatujui mikataba mingine 26 hali ikoje maana yenyewe haijavuja.

Mwarobaini wa umasikini ni kazi

Tanzania imejaribu kila aina ya mipango ya maendeleo. Miaka takribani 25 ya mwanzo wa Uhuru wetu tumeitumia kujenga taifa la kijamaa.

Katika mapumziko yangu ya mwisho wa wiki, wiki hii iliyokwisha nilikuwa nasoma uchambuzi kuhusu utekelezaji wa vijiji vya ujamaa. Katika kitabu kimoja cha Andrew Coulson (Political Economy of Tanzania) ameainisha namna Dola ilivyoamua kusukuma yenyewe maendeleo.

Mmoja wa vijana wa wakati huo, Juma Mwapachu (sasa balozi mstaafu) alinukuliwa akiandika; “Nchi haiwezi kuacha raia wake wakiishi maisha ya kifo – life of death. Jioni ya Jumamosi nilikutana na Balozi Mwapachu nikamuuliza, unaweza kuandika tena vile? Akasema kwa ujasiri kabisa, “ndio mwanangu.”

Dola ilidhamiria kweli kweli. Dola iliamini kwa dhati kabisa kwamba inalo jukumu la kuchochea maendeleo. Utekelezaji wa ujamaa uliendana na makosa mengi ya uharibifu wa mali na hata ukiukwaji wa haki za binadamu. Lakini dhamira ilikuwa kazi– kuongeza tija kwenye uzalishaji mali, viwandani na mashambani.

Miaka 25 iliyofuatia Tanzania ikahamia kutekeleza sera za soko huria na kuitoa dola kwenye kusukuma maendeleo ya watu wake. Bahati mbaya, soko huria likawa soko holela kutokana na kukosekana mipango ya kidola ya kusawazisha makosa ya soko.

Nimebahatika kushiriki katika baraza kubwa zaidi nchini, Bunge, tena nikiwa Mwenyekiti wa Kamati inayotazama matumizi yetu (postmorterm) kwa miaka yote isipokuwa miwili ya mwanzo. Nimebahatika kuwa kiongozi mwandamizi katika chama kimojawapo kikuu cha siasa nchini.

Nafasi zote hizo nimezishika nikiwa kijana mdogo. Sijaona ushahidi wowote kwamba taifa lilijiandaa kutoka mfumo wa uchumi wa kijamaa kwenda uchumi wa soko huria. Ndani ya Bunge na ndani ya vikao vya vyama vya siasa hakuna mijadala inayohusu maendeleo ya watu, zaidi ya namna gani ya kuendelea kushika dola au namna gani ya kupata dola.

Ndio maana tunashuhudia kwenye mikutano ya vyama na hasa nyakati za uchaguzi wanasiasa wakihubiri mrengo mmoja wa maendeleo (soko huria) na kushindanisha orodha ya miradi badala ya kushindanisha maono (visions) na itikadi za kimaendeleo.

Ninapojisomea zaidi naona kama tulikurupuka, tukaachana na ujamaa na mazuri yake na mabaya yake na kukumbatia ubepari bila kuchukua hadhari kuhusu mabaya yake. Wale wale waliokuwa wanahubiri ujamaa ndio wakaanza kuhubiri uzuri wa soko huria.

Ngonjera zilezile, matokeo yake ni umasikini kuongezeka maradufu, tofauti ya walio nacho na wasionacho kuendelea kupanuka. Tulipotupilia mbali dhana ya uzalishaji mali mashambani na viwandani, tukakumbatia uchuuzi. Sasa tumekuwa taifa la wachuuzi. Uchuuzi hauzalishi kazi nyingi na pasipo na kazi ufukara hushamiri.

Mipango ipi inafaa kutuondoa katika dimbwi la ufukara? Kamwe tusidhani utajiri wa gesi asilia utatutoa. Utajiri huu utaongeza pengo la wenye nacho na wasio nacho kwa sababu mipango ya sasa ya uchumi imewekwa kwenye nguzo ya mwenye nguvu ndiye anafaidika.

Nguvu inatokana na taarifa (information is power) na taarifa kwa nchi kama yetu zinazaa vipato nyemelezi (rent seeking) ambazo zinanufaisha wachache. Ndivyo imetokea kwenye sekta ya madini na mawasiliano, ambapo wenye taarifa ndio wamefaidika na wananchi wengi na hasa vijana wamebakia wapagazi wa wenye taarifa (rent seekers).

Hawa kina Mwapachu, vijana wa zamani, walikuwa wanaimbishwa kuwa kazi ni kipimo cha utu. Mipango ya kutuondoa kwenye ufukara ni mipango ambayo imejikita kwenye nguzo zinazozalisha kazi na maarifa ya kufanya kazi.

Kwa sasa kazi ambazo zitanufaisha Watanzania wengi ni kazi za kilimo. Kilimo sio kazi ya shambani tu, ni pamoja na mnyororo wake wa thamani (value chain). Sera ya ujamaa ilijenga viwanda vya kuongeza thamani mazao ya kilimo. Kulikuwa kuna kiwanda cha nguo katika kila kanda ya Tanzania na kiwanda kikubwa cha nyuzi Tabora bila kutaja ginneries (vinu vya uchambuaji) zilizozagaa vijijini.

Sera ya ujamaa ilijenga viwanda vya kubangua korosho 12 katika wilaya zote zinazozalisha zao hilo. Sera yetu mpya ya nusu ya pili ya miaka ya Uhuru imefanya nini? ‘deindustrialisation’ kwa jina la ubinafsishaji.

Nilikwenda kukagua viwanda vya korosho mwaka 2012, kama Mwenyekiti wa Kamati ya Posmortem (PAC), nilikuta viwanda vyote vimegeuzwa kuwa maghala ya kuhifadhi korosho. Nilikwenda mji mdogo wa Choma huko Igunga- mkoani Tabora, nilikuta iliyokuwa ginnery (kiwanda cha kuchambua pamba) kimetelekezwa na mwekezaji.

Korosho yetu yote tunayouza nje hivi sasa ni korosho ghafi, tunahamishia ajira India tunapouza korosho yetu nyingi. Tunauza marobota ya pamba na kuagiza mashati na suruali tunazovaa na kujidai mitaani. Hakika hakuna umazwazwa (ujuha) zaidi ya huu. Hebu tujadili, ujamaa ulikosea wapi? Mbona sera hizi mpya ndizo zinatutia ufukara zaidi?

Nilisoma nikiwa darasa la nne, ‘kama unataka mali, utayapata shambani’. Ujamaa ulitaka kazi. Waliotekeleza Azimio la Arusha hawakutaka kazi, fursa ilipofika wakatupilia mbali Azimio. Lakini bado nchi ipo pale pale au imekuwa mbaya zaidi. Turudi kwenye misingi. Hakuna namna! Tuutafakari kwa kina na kwa kukosoa ujamaa. Tutafakari kwa kina na kukosoa sera za sasa. Kisha tuunde kitu kipya. Miaka 50 inatosha kutakafakari majaribio yetu.

– See more at: http://www.raiamwema.co.tz/gesi-si-mwarobaini-wa-umasikini-kazi-shambani#sthash.X1qbO5iU.Mw88XujN.dpuf

Written by zittokabwe

August 22, 2014 at 1:25 PM

Posted in Uncategorized

Tagged with , ,