Zitto na Demokrasia

Zitto na Demokrasia

Archive for the ‘WAZIRI WA NISHATI NA MADINI’ Category

DRAFT 3-The Natural Gas Policy of Tanzania-2013

with 6 comments

Draft 3- The Natural Gas Policy of Tanzania -2013to be presented to MPs tomorrow

Draft 3- The Natural Gas Policy of Tanzania -2013to be presented to MPs tomorrow

Kesho jumamosi wabunge tumealikwa kwenye semina kuhusu sera ya Gesi Asilia. Tumegawiwa tayari nakala zetu, tena zipo kwenye lugha ya kimombo.

Ikumbukwe kwamba kuanzia tarehe 22 – 23 Mei 2013 kutakuwa na mjadala wa bajeti ya Wizara ya Nishati na Madini. Semina hii ni maandalizi ya Bajeti hii.

Jambo la kushangaza ni kwamba wakati sera ya Gesi Asilia ipo kwenye rasimu na ndio kwanza wabunge tumeletewa kutoa maoni, Serikali tayari imetangaza tena kugawa vitalu vya Mafuta na Gesi kwenye Bahari kuu na Ziwa Tanganyika Kaskazini.

Zabuni hii mpya ya vitalu vya utafutaji imetolewa wakati kuna maamuzi ya Bunge kuzuia ugawaji huu mpya mpaka sera ya Gesi Asilia na Sheria ya Gesi vikamilike.

Haraka hii ya serikali kugawa vitalu bila sera wala Sheria inatoka wapi? Nitashangaa sana wabunge kukimbilia posho za semina hii na kuhalalisha maamuzi yasiyo zingatia maslahi ya Taifa Kwa vizazi vya sasa na vijavyo. Uamuzi wa kugawa vitalu vipya bila kwanza kuwepo Kwa sera na Sheria mpya unapaswa kupingwa Kwa Nguvu zote.

Tafuta mbunge wako, mwambie asikubali maamuzi haya ya serikali.

Tumalize kwanza sera na Sheria ndio tugawe vitalu vipya. Gesi sio viazi, haiozi.

Naomba tureje statement yangu ya mwaka jana September 2012:

URL: https://zittokabwe.wordpress.com/2012/09/10/oil-and-gas-in-tanzania-building-for-a-sustainable-future-a-call-for-a-moratorium-on-new-offshore-exploration/

Oil and Gas in Tanzania: Building For A Sustainable Future

A Call for a moratorium on new offshore exploration.

Tanzania is on the precipice of an economic evolution with the recent discoveries of gas. We have now confirmed reserves of 43 Trillion Cubic feet (TCF), roughly valued at USD 430bn[i]. Plans for LNG production are moving ahead of schedule. As a result there will be considerable new gas resources available for power generation and other needs for our economy and people including domestic use, petrochemical industries and fertilizer plants.
Our nascent oil and gas industry is set to expand greatly with the upcoming Fourth Licencing Round, which, according to Minister Sospeter Muhongo, is scheduled to be launched in Houston, Texas on September 13. We are now informed that the licencing round has been delayed. This is not enough and more work needs to be done.

The Fourth Licencing Round should be put on hold – postponed for ten years. In this, we echo the demand of Parliament’s Energy and Minerals Committee earlier this year (April 2012, Annual Report of the Committee) and the concerns of other informed citizens. It is very unfortunate that the recommendation to postpone the licensing round, supported by a Parliamentary Committee on Public Investments (POAC) and approved by a Parliamentary resolution, was largely ignored by the Ministry and TPDC. A moratorium will not only allow us to manage our new resources effectively it will also ensure the welfare of future generations. This is something the Government must take seriously.

We, as responsible leaders, have a duty to safeguard this country’s resources for future generations. This will require effective and sustainable management of our oil and gas reserves. The licencing round for the oil and gas offshore blocks announced by the Ministry through TPDC undermines our mandate to the Tanzanian people. If all exploration blocks are being licenced, what will our grand-children and great-grandchildren, who will be more educated and well prepared, do? It is critical that we approach these issues not in a short-term strategic thinking but long-term. We may not be here tomorrow but Tanzania will be.

We are not prepared for an expansion of exploration activity. Current legislation is out-dated and does not mirror the current political and economic status quo. We have no overarching Gas Policy, however progress has been made as both the Gas Act and Policy are currently being crafted. Nevertheless to continue on with a new round of licensing before these policies are complete is irresponsible. More importantly, we do not have legislation that will manage revenues from the sector. We need more time for the policies and legislative acts to be implemented. We will also need more time for institutions to be in place.

A ten-year moratorium will give us the space to develop our capacity in key areas. TPDC can be overhauled to become an active exploration and production company, modelled on Malaysia’s Petronas. Currently, TPDC does not have the capacity or resources to be an effective and strong partner in developing our reserves. These capacity deficits include the ability to conduct basic geological surveys, contract negotiations and management as well as production and processing. A moratorium will allow us to support TPDC to become a strong and reliable trustee and gatekeeper of the country’s resources.

A ten-year moratorium will allow us to build the necessary institutions that we will need to effectively benefit from these resources. These include establishing and supporting a Sovereign Development Fund , to manage revenues; coordinating with our educational institutions to train and foster young Tanzanians so they can confidently work and engage in this industry; and an oversight committee that would include parliamentarians, civil society organizations and local communities. These stakeholders would be mandated to ensure that our resources are used effectively and fairly.

A ten-year moratorium on offshore exploration will ensure that our increasingly young population will enjoy the benefits of our natural resources for generations to come. We kindly request the Government to stop any new licencing of exploration blocks and refocus all efforts into building the capacity to manage the discovered resources, make wise decisions and prepare the nation for a Natural Gas Economy in a timely manner.

Our past mistakes in the mining sector should guide us, as we comprehend the challenges and opportunities presented by the oil and gas sector. The country must first build strong accountability measures, ensure transparency, develop critical human capital and learn from case studies of other gas economies before licencing any new blocks. We need to think strategically and understand the long-game rather than thinking about short-term gains. As a result, we think 10 years will be enough to implement the necessary interventions and build a strong and sustainable oil and gas economy for all Tanzanians.

Kabwe Zuberi Zitto, MP
Shadow Minister of Finance.

[i] using rule of thumb that 1TCF equals to 10bn US
********************************
REACTION>>DAILY NEWS
MP for 10 yr hold in licensing gas exploration
IPP MEDIA
News Muhongo questions Zitto stand on gas exploration

OFFSHORE ENERGYTODAY.COM

http://www.offshoreenergytoday.com/tanzania-minister-calls-for-moratorium-on-new-offshore-exploration-activities/

 

Advertisements

Maandamano dhidi ya Bomba la Gesi: Kilio cha Uwajibikaji

with 24 comments

Maandamano dhidi ya Bomba la Gesi: Kilio cha Uwajibikaji

Maandamano dhidi ya Bomba la GesiPicha Hisani ya: Mtwara Kumekucha Blog by Baraka Mfunguo

Maandamano dhidi ya Bomba la Gesi
Picha Hisani ya: Mtwara Kumekucha Blog by Baraka Mfunguo

‘Dar inachangia asilimia 80 ya mapato. Kitovu cha Uchumi. Dar inachangia 90% ya ufisadi. Uti wa mgongo wa ufisadi nchini’

Malumbano kati ya wananchi wa Mtwara na Serikali kuhusu matumizi bora ya utajiri wa nchi yameendelea kwa takribani wiki moja sasa. Baada ya Mkuu wa Mkoa wa Mtwara na Waziri wa Nishati na Madini kuwaita Watanzania wa Mtwara Wahaini, wapuuzi na watu hatari, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania naye aliingia kwenye mjadala huo kwa kuonya watu wanaowaunga mkono watu wa Mtwara na kuwaita watu wanaotafuta umaarufu wa kisiasa na wanaotaka kugawa nchi. Siku moja baada ya hotuba ya Rais, Waziri wa Nishati na Madini alifanya mkutano na waandishi wa habari kueleza suala lile lile ambalo bosi wake alilielezea usiku wa kuamkia mwaka mpya 2013. Hii ni dalili ya Serikali kuweweseka.

Katika kauli ya Serikali, ambayo haikuwa na jipya zaidi ya wimbo ule ule wa ‘kugawa nchi’ ‘umaarufu wa kisiasa’ nk, Serikali ilitaka kuonyesha umma kuwa watu wa Mtwara hawana shukurani. Kwamba miaka yote toka Uhuru watu wa Mtwara wamekuwa wakilishwa na Pamba, Kahawa, Chai, Tumbaku, Sukari, Kidatu nk. Kwamba watu wa Mtwara na Lindi hawakuchangia hata kidogo kwenye hazina ya Taifa. Hivyo wao kupigia kelele gesi yao ni uchoyo na roho mbaya na kukosa shukurani. Kauli ya Serikali ni kauli ya chombo kinachoendelea kukosa ‘legitimacy’ ya kuongoza taifa. Ni kauli ya kukata tamaa. Ni kauli hatari sana dhidi ya Watanzania waliojitolea damu kulinda uhuru wa nchi yetu.

Moja, Serikali katika kauli yake haitaji kabisa kwamba toka Uhuru watu wa Mtwara na Lindi wamekuwa wachangiaji wakubwa sana katika uchumi wa Taifa kupitia zao la Korosho. Takwimu za Uzalishaji wa Korosho zinaonyesha kwamba kuanzia mwaka 1965 mpaka 2011 Korosho imeliingizia Taifa fedha kigeni jumla ya dola za Kimarekani 4.58 bilioni ( Cashewnuts Sub-sector study 2003, Hali ya Uchumi 2012, Cashewnuts Tanzania Report 2010). Katika Mwaka wa Uchumi unaoishia Novemba 2012, Korosho imeliingizia Taifa jumla ya dola za Kimarekani 151 milioni. Katika mwaka 2011 zao hili liliingiza dola 130 milioni wakati Pamba iliingiza dola 53 milioni tu. Licha ya Zao la Korosho kuingiza fedha hizi za kigeni  (sawa ni shilingi trilioni 7.2) kwa nchi mikoa ya Lindi na Mtwara ipo miaka 50 nyuma kimaendeleo kulinganisha na mikoa mingine ya Tanzania. Serikali inataka kufuta historia ya mchango wa zao la Korosho kwenye uchumi wa nchi yetu kwa sababu ya uroho wa gesi asilia. Kwa nini kauli rasmi ya Serikali haijataja Korosho kabisa? Kauli hii ilipitishwa na ngazi zote za Serikali? Mawaziri wa Serikali wanaotoka mikoa ya Lindi na Mtwara walikubali kauli kama hii itoke dhidi ya wananchi wao wanaoteseka na zao la Korosho miaka nenda miaka rudi?

Pili, Serikali imesahau kabisa mchango wa watu wa Lindi na Mtwara katika ulinzi wa Taifa letu. Moja ya sababu ya mikoa ya Lindi na Mtwara kuwa nyuma kimaendeleo ni juhudi za ukombozi wa kusini mwa Afrika. Kambi ya wapigania uhuru wa Msumbiji ilikuwa Nachingwea. Kambi ya Frelimo iliwekwa kwenye Shamba la Mkonge kilometa 17 tu kutoka mjini Nachingwea ambapo ilikuwa makao makuu ya ukombozi wa Msumbiji. Rais Samora Machel, Rais Joaqim Chissano na Rais Guebuza waliendesha mapambano kutoka kusini mwa Tanzania. Makaburu wa Afrika Kusini na Wareno walikuwa wanashambulia nchi yetu na mikoa hii miwili ya Lindi na Mtwara ikawa ‘buffer zone’. Wakati Dar es Salaam inaendelea kwa kila aina ya maendeleo, mikoa ya Lindi na Mtwara ilikuwa inalinda ili wanaoishi Dar es Salaam na mikoa mingine waishi wa amani na starehe. Serikali inapimaje mchango huu wa mikoa hii? Tunaipima kwa fedha? Uroho wa gesi asilia kuzalisha umeme wa kufurahisha walalaheri asilimia 14 nchini ndio inaifanya Serikali kusahau kabisa ‘sacrifice’ ya watu wa Mtwara katika kulinda uhuru wa Taifa letu?

Tatu, Serikali inasema lazima bomba lije Dar es Salaam kwa sababu Dar ndio inazalisha asilimia 80 ya Mapato ya Serikali. Kwanza huu ni uwongo. Ni aibu Serikali kujitetea kwa uwongo. Dar es Salaam ni kituo tu cha kukusanyia mapato ya Serikali. Uzalishaji mkubwa wa nchi yetu wenye kuzalisha kodi unafanyika nje ya Dar es Salaam. Walipa kodi wakubwa wengi Ofisi zao Kuu zipo Dar es Salaam lakini uzalishaji wao unafanyika nje ya Dar es Salaam. Serikali itoe orodha ya walipa kodi wakubwa 100 tuone uzalishaji halisi wa mapato hayo unafanyika wapi. Hata hivyo inawezekana kuwa ikawa kweli Dar es Salaam inakusanya asilimia 80 ya mapato ya nchi. Basi na tuseme Dar es Salaam inachangia asilimia 90 ya ufisadi wote nchini. Kashfa zote kubwa za Ufisadi zinafanyika Dar es Salaam na fedha nyingi za ufisadi zinatumika Dar es Salaam.

Mwisho, maandamano ya watu wa Mtwara ni kielelezo tosha kwamba watu wa mikoa ya Lindi na Mtwara wamechoshwa na longolongo za Serikali. Wananchi wa Mtwara na Lindi wanataka Uwajibikaji wa Serikali kuhusu utajiri wa nchi. Mtanzania yeyote mwenye tahadhari ya nchi yetu kutokuwa na laana ya rasilimali ataungana mkono na watu wa Lindi na Mtwara kudai maendeleo. Nilitoa mfano wa Mgodi wa Golden Pride ambao umemaliza dhahabu yote tani 76 katika eneo la Lusu wilayani Nzega. Kampuni ya Resolute ya Australia iliwekeza dola 370 milioni kuanzia mwaka 1998 (mkataba wao ulisainiwa 25th June 1997). Katika kipindi cha uhai wa mgodi, miaka 14,  Kampuni hii imeuza dhahabu ya thamani ya dola za kimarekani 3.3 bilioni. Kabla Serikali haijawaita watu Mtwara wahaini, wapuuzi na watu hatari, iwaambie watu Watanzania kodi kiasi gani imekusanywa kutoka mgodi huu katika kipindi cha miaka 14. Mpaka mwaka 2008, kwa mujibu wa Taarifa ya Kamati ya Bomani, kampuni hii ilikuwa imelipa mrahaba wa dola 11 milioni na kodi nyingine dola 16 milioni. Serikali itwambie ilipofika Disemba 2012 kodi kiasi imekusanywa kutoka kampuni hii?

Pia watu wa Mtwara na Lindi wameona historia ya bomba la Songosongo. Hata kodi ya Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa (0.3%) ilikuwa inalipwa Halmashauri ya Manispaa Ilala na kampuni ya Pan Africa Energy. Ilichukua juhudi za mbunge wa Kilwa Kaskazini Murtaza Mangungu kuingilia kati ndio kodi ikaanza kulipwa Kilwa ambapo uzalishaji unafanyika. Watu wa Mtwara ni werevu, wanajua wafanyalo. Wanataka utajiri wa nchi unufaishe nchi kwa kuanzia kule utajiri ulipo. Kuna dhambi gani?

Uwajibikaji katika uvunaji wa Rasilimali ya Gesi ndio chanzo cha maandamano ya watu wa Mtwara. Serikali isikimbilie kulaumu wanasiasa kwamba ndio wamechochea maandamano haya. Haya ni maandamno ya wananchi wakitaka Serikali yao iwajibike kwao. Serikali ithubutu kufanya ubabe wa kujenga bomba la gesi bila ridhaa ya Wananchi wa Lindi na Mtwara. Wananchi wanapohitaji uwajibikaji ni wajibu wa Serikali kuwajibika kwao ni sio kuwaita wahaini, wachochezi, watu hatari, wapuuzi. Watu wa Mtwara wamechangia maendeleo ya Taifa letu kwa jasho na damu. Serikali ina wajibu wa kuwasikiliza, kuwaelimisha na kupata mwafaka. Kauli ya Serikali imewatukana watu wa Mtwara na Lindi. Hawatakubali kudhalilishwa. Hawatakubali historia yao kufutwa. Hawatakubali waendelee kubaki nyuma kimaendeleo. Serikali ifikirie tena.

Written by zittokabwe

January 3, 2013 at 2:10 PM

Ripoti/Taarifa ya Kamati Teule ya Bunge(“Ripoti ya Jairo”)

with 13 comments

TAARIFA YA KAMATI TEULE YA BUNGE ILIYOUNDWA KUCHUNGUZA UHALALI WA UTARATIBU WA WIZARA KUCHANGISHA FEDHA KWA AJILI YA KUPITISHA BAJETI BUNGENI

(Eng. Ramo Matala Makani, Mb.)
MWENYEKITI
KAMATI TEULE YA BUNGE
Novemba, 2011

View this document on Scribd

 

 

KUONDOA MGAWO WA UMEME TANZANIA

with 11 comments

Mpango mzuri, Fikra pungufu kidogo

Zitto Kabwe

Taifa zima lilikuwa linasubiri siku ya tarehe 13 Agosti 2011 ili kufahamu ni jambo lipi jipya Waziri wa Nishati na Madini atakuja nalo kuhusu kumaliza tatizo la mgawo wa Umeme nchini. Tangu mwaka 2006, Tanzania imekuwa ikipata tatizo hili kwa wastani wa kila mwaka isipokuwa mwaka 2007 na 2008 kipindi ambacho Shirika la Umeme nchini TANESCO lilikuwa linanunua umeme kutoka mitambo ya Kampuni za Aggreko na Dowans. Mwaka 2009 adha ya mgawo ilikuwa kubwa sana, ikaendelea mwaka 2010 na baadaye mwaka 2011. Mamlaka ya Mapato nchini walikadiria kupoteza zaidi ya shilingi 840 bilioni kama kodi kutokana na mgawo wa mwaka 2011 peke yake. Hakuna hesabu zilizowekwa wazi kuhusu mgawo wa mwaka 2009 na ule wa mwaka 2010. Pia wachumi wa Tanzania hawajaweza kutueleza katika kila mgawo unaotokea nchini ni kwa kiwango gani ukuaji wa Pato la Taifa unaathirika. Kwa mfano, ukuaji wa sekta ndogo ya Umeme ukiporomoka kwa nukta moja, ukuaji wa uchumi unaathirika kwa kiwango gani. Taarifa kama hizi zinaweza kusaidia sana watunga sera kuweza kujua umuhimu wa sekta ndogo ya Umeme katika juhudi za kukuza uchumi na kuondoa umasikini nchini.

Mwaka 2011 ulianza kwa Kamati za Bunge za Nishati na Madini na ile ya Mashirika ya Umma kuweka kipaumbele katika uzalishaji wa Nishati ya Umeme. Kamati ya Mashirika ya Umma ilijikita katika kuhakikisha Uzalishaji wa Umeme wa uhakika kutoka katika vyanzo vya Makaa ya Mawe (Mchuchuma, Ngaka na Kiwira).

Kamati ya Nishati na Madini Ilijikita katika kuhakikisha Wizara inasimamia vya kutosha sekta ndogo ya Umeme na kumaliza kabisa tatizo la Mgawo wa Umeme katika muda wa mfupi, wa kati na mrefu. Kutofanikiwa kwa juhudi hizi na hasa kutoonekana kwa Bajeti ya kutosha ya Sekta hii kulifanya Bunge likatae kupitisha Makadirio ya Matumizi ya Wizara ya Nishati na Madini.

Hatimaye Serikali ilileta Mpango wa Dharura ulioitwa Mkakati wa kuondoa Mgawo wa Umeme na kuimarisha Sekta ndogo ya Umeme. Mkakati huu ni wa miezi 16, kuanzia Agosti 2011 mpaka Disemba 2012. Mkakati huu utakagharimu jumla ya Shilingi 1.2trilioni. Fedha nyingi sana lakini kwa matumizi muhimu sana ya kulihami Taifa. Kimsingi hii ni ‘stimulus package’ kwa Sekta ya Umeme!

Mkakati huu utaingiza jumla ya 882MW za Umeme katika gridi ya Taifa ifikapo mwezi Disemba mwaka 2012. Katika hizi 572MW zitaingia katika Gridi mwezi Disemba 2011. Jumla ya 422MW zitatokana na Mashine za kuzalisha Umeme za kukodisha kutoka Kampuni mbalimbali binafsi (37MW Symbion, 80MW IPTL, 100MW Aggreco, 205MW Symbion II ). Mradi pekee ambao tunaweza kusema ni wa ndani ni ule wa 150MW ambao utamilikiwa na Shirika la Hifadhi ya Jamii (NSSF).

Shirika la NSSF liliomba Serikalini kuingia katika uzalishaji wa Umeme toka mwaka 2010 kufuatia maelekezo ya Kamati ya Bunge ya Hesabu za Mashirika ya Umma. Juhudi zake zilikuwa zinagonga mwamba kutoka kwa watendaji wa Wizara ya Nishati na Madini kwa sababu ambazo hazijaelezwa waziwazi. Kwa hatua ya sasa iliyo kwenye Mkakati, Tanzania italipa Kampuni binafsi za nje zaidi ya Shilingi 523 Bilioni kutokana na kununua Umeme kutoka katika mitambo yao. Ingewezekana kabisa NSSF wangeombwa kuwekeza zaidi na hata kuwaomba Mashirika mengine kama PSPF kuwekeza na kupunguza kulipa fedha za kigeni kwa kampuni za nje.

Serikali itatoa dhamana (guarantee) kuiwezesha TANESCO kuchukua mkopo wa 408 bilioni tshs kutoka katika Mabenki ya ndani. Sekta Fedha nchini itabidi iandae ‘syndicated’ mkopo mwingine kwa TANESCO zaidi ya ule wa mwanzo wa mwaka 2007 wa tshs 300 bilioni ambazo ninaamini unalipwa bila ya mashaka. Hivi Serikali isingeweza kuuza Bond ya thamani hiyo? Wataalamu wa fedha wataweza kulijuza Taifa njia bora zaidi ya kupata fedha hizi. Hata hivyo Sekta ya Fedha ni moja ya sekta zitakazo faidi Mkakati huu, ikiwemo Sekta ndogo ya Mafuta (kwa kuuza mafuta ya kuendesha mitambo). Sekta ndogo ya Usafiri pia nayo itafaidika kwa kusafirisha mafuta kutoka Bandari ya Dar es Salaam kwenda kwenye mikoa ambayo Mitambo ya kuzalisha umeme itawekwa kama Tanga, Dodoma, Mwanza na Arusha.

Ifikapo Mwezi Disemba 2012 Tanzania itakuwa imeongeza 310MW za Umeme ambazo zote zitakuwa zinamilikiwa na Shirika la Umeme au 150MW kati ya hizo Shirika la NSSF. Kwa maana hii ni kwamba katika jumla ya Uzalishaji wa Umeme wa 882MW  tunaotarajia kuongeza katika Gridi ya Taifa, utakaobakia nchini baada ya Mashine za kukodi kuondoka ni 460MW peke yake. Tutatumia  tshs 1.2tr kuingiza katika Gridi wa umeme wa kudumu wa 460MW tu. Hii inatokana na ukweli kwamba baada ya Disemba 2012 jumla ya 422MW zitakuwa zimeondoka kwenye Gridi baada ya mikataba ya kukodisha kumalizika.

Jambo moja zuri  ni kwamba Serikali imefikiri kimkakati kwamba tuwe hatuna mitambo ya kukodi ifikapo Disemba 2012 (kwa maana ya symbion na Aggreco). Huku ni kufikiri vizuri, kwamba Serikali itakuwa  imejenga uwezo wa Taifa kupitia TANESCO na NSSF kuwa na uwezo wa kuzalisha umeme wake. Imefanya ‘sequencing’ kwamba itatumia umeme wa kukodi wakati inajenga uwezo wa kununua mitambo yake yenyewe. Wakati Mikataba ya kukodi inakwisha, ndani ya miezi 16 Serikali kupitia TANESCO na NSSF itakuwa inazalisha 460MW. Hatua ya kupongeza.

Hata hivyo, Serikali na wananchi wanapaswa kujiuliza katika hiki kipindi cha mpito jambo gani litakuwa linafanyika? Ifikapo Disemba mwaka 2012 kutakuwa na mahitaji zaidi ya Umeme kwa ziada ya 200MW au zaidi. Hii inatokana na ukweli kwamba mahitaji ya umeme yaliyopo hivi sasa ni ‘suppressed’ licha ya ukuaji wa asilimia 15 kila mwaka. Vile vile inatarajiwa  kuwa kuwepo kwa umeme kutaongeza uzalishaji ambao utaongeza mahitaji zaidi. Hapa Serikali ilifikia ukomo wa kufikiri (ilichoka). Kunapaswa kuwa na kazi inayofanyika ambayo inafikiri zaidi ya 2012 (Thinking Beyond Dec 2012). Kunahitajika mradi wa angalau 200MW kuanza kutekelezwa kati ya sasa na Disemba 2012 ili mitambo ya kukodisha ikiondoka kuwepo na uwezo wa angalau 600MW. Hapa ndipo Mradi wa Kiwira I unaingia.

Mkakati wa Serikali kwa KIWIRA una makosa ya kifikra. Serikali inataka kukopa Uchina ili kujenga Kiwira. Mchakato wa mkopo utachukua zaidi ya miaka 2. Taifa haliwezi kusubiri. Serikali iharakishe utwaaji wa Hisa za Kampuni ya TanPower Resources na kukabidhi hisa hizo kwa Shirika la Umma. Shirika litangaze Zabuni kupata ‘strategic investor’ kwa utaratibu wa PPP ambao utazingatia kwamba mara baada ya Mwekezaji kujilipa gharama zake na faida kidogo umiliki uwe sawa kwa sawa (50/50).

Licha ya Mkakati kuendeshwa na zaidi na fedha za mikopo kutoka katika Mabenki, bado umepangwa vizuri mpaka 2012. Hata hivyo, Mkakati wa kuondoa mgawo wa Umeme na kuimarisha sekta ndogo ya Umeme nchini haukufikiriwa vya kutosha (inadequate thinking) na hasa kwa mbele ya 2012. Bado kuna fursa ya kuboresha. Kamati za Bunge za Nishati na Madini na Mashirika ya Umma zinapaswa kufuatilia kwa karibu sana utekelezaji wa Mkakati huu.

Mchango Kwenye Bajeti ya Nishati na Madini

with 3 comments

Bajeti ya Nishati na Madini

MHE. KABWE Z. ZITTO:

Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza nakushukuru sikutarajia kabisa kama nitachangia leo, lakini nakushukuru sana nadhani umeona mada yenyewe ni mada ambayo mimi ni mdau mkubwa sana wa muda mrefu. Lakini pili pamoja na kwamba Mheshimiwa Mwijage yeye miaka 27 ameitumia katika eneo la mafuta, mimi namshukuru Mwenyezi Mungu kwamba baada ya kuteuliwa kwenye Kamati ya Jaji Bomani niliamua kwenda kujiongezea maarifa na kusoma Shahada yangu ya Uzamili katika eneo la Mineral Economics na nimeandika katika eneo laFiscal Regime Maeneo ya Kikodi katika Mikataba ya Madini na Mafuta.  Kwa hiyo nakushukuru sana kwa kupata fursa hii ambayo sikuitegemea kabisa kuweza kuchangia.

Mheshimiwa Naibu Spika, la kwanza nitaanza na eneo la madini.  Ripoti ya Jaji Bomani kuna mapendekezo ambayo iliyapendekeza yameshughulikiwa katika Sheria Mpya na kuna mapendekezo ambayo bado hayajashughulikiwa na hasa kwenye kanuni.  Utakumbuka kwamba katika Sheria Mpya ya Madini tulipitisha viwango vipya vya mirahaba.  Zamani tulikuwa tunatoza asilimia 3 na tukapitisha kwamba sasa tutoze asilimia 4, ingawa Ripoti ya Jaji Bomani ilipendekeza asilimia 5.   Lakini jambo kubwa kuliko yote ambayo tulipendekeza katika ripoti ile lilikuwa ni suala la kubadilisha mfumo wa kukokotoa mrahaba kutoka netbook value kwenda gross value.  Kwa maana ya kwamba sasa hivi Makampuni ya Madini yanapozalisha dhahabu kwa mfano yakiuza yanaondoa gharama za usafirishaji ambazo hatuna control nazo yanaondoa gharama za insurance ambazo hatuna control nazo na gharama nyinginezo ambazo zinaendana na ule usafirishaji katika kukokoto mrahaba.

Sasa ukiangalia tuna mirahaba kwa madini tofauti tofauti.  Nilipiga hesabu hapa mwaka jana tumeuza nje dhahabu ya thamani ya dola bilioni 1.6 ambazo ni sawa sawa na shilingi za Kitanzania takriban shilingi trilioni 2.6 kwa exchange rate ya sasa.  Katika hiyo tuliuza dhahabu peke yake ya thamani ya dola bilioni 1.4, lakini loyalty ambayo ilikusanywa mwaka jana ilikuwa ni shilingi bilioni 80 tu.  Royalty ambayo tunaitarajia kuikusanya mwaka huu wa fedha kwa mujibu wa kitabu volume 1 na Waziri Kivuli wa Nishati na Madini amezungumza ni shilingi bilioni 99.5.  Hizi ni sawa sawa na asilimia 3.8 ya mauzo yote ya dhahabu ambayo tumefanya nje pamoja na madini mengine.  Iwapo tungetekeleza ripoti kwa kubadilisha mfumo wa kukokotoa mrahaba na kupandisha hiyo asilimia 1 tungekusanya royalty ya shilingi bilioni 198 ambayo ingekuwa sawa na asilimia 7.6 ya madini yote ambayo tunauza nje.

Katika hotuba ya Waziri amesema kwamba Serikali bado inazungumza na Makampuni ya Madini.  Serikali imeanza kuzungumza na Makampuni ya Madini mwaka 2006 ni lini itamaliza mazungumzo hayo na Makampuni ya Madini.  Lazima ifikie wakati kwamba tujione kwamba sisi ni dola iliyo huru, tuna mamlaka yetu katika ukusanyaji wa kodi na hao wenzetu wakubali kwamba na sisi tunapaswa kufaidika na rasilimali zetu za madini.  Nilikuwa naomba kwamba kuanzia tarehe 1 Julai, 2011 Makampuni ya Madini yapelekewe invoice ya royalty kutokana na Sheria Mpya ya Madini ili tuweze kupata mapato ya kutosha na kuweza kuiendesha nchi yetu.

La pili, tulitoa mapendekezo, Makampuni ya Madini yanapouza dhahabu yao nje, sheria yetu ya foreign exchange act inawaruhusu kuweka fedha zote nje.  Fedha ya mapato yote ambayo nimesoma hapa ya 1.6 billion dollars ambazo zinatokana na mauzo yetu ya madini nje yote inawekwa nje, hakuna hata senti inayorudi kwenye Benki za Ndani na ndiyo maana mnaona pamoja na mapato makubwa tunayoyapata kwenye madini na bei ya dhahabu kuongezeka shilingi yetu inatetereka kwa sababu hatuna dola za kutosha ndani ya economy ya ndani.  Sasa tulipendekeza kwamba asilimia 60 ya procurement ambayo Makampuni ya Madini yanafanya ni locally na sasa hivi wananunua vitu vya ndani asilimia 60.  Ripoti ya Jaji Bomani ikapendekeza asilimia 60 ya mauzo ya dhahabu kwa maana fedha za kigeni inayouzwa nje irudi iwekwe kwenye fedha za ndani na ikirudi sasa hivi dola haitakuwa shilingi 1,600 tena itashuka mpaka shilingi 1,200 kwa mujibu wa taarifa za watalaamu.

Mheshimiwa Naibu Spika, naomba katika regulations za Sheria Mpya ya Madini hili liangaliwe, tuweze kuhakikisha kwamba tunaweka kipengele hiki ili asilimia 60 ya mauzo yanayotokana na dhahabu nje irudi kwenye Benki za ndani.  Tuwe na dola ya kutosha kwenye economy yetu tuweze kudhibiti mabadiliko makubwa sana kuporomoka kwa shilingi yetu. Geological Survey, Mheshimiwa Hamad Rashid katika jambo ambalo nadhani ni trademark yake ni mapping ya nchi kwenye madini.  Amekuwa akizungumza sana nashangaa sijui kwa nini hatumsikilizi.  Sasa hivi hatujui ni kiwango gani mashapo ya madini kiasi gani tuliyonayo nchi nzima. Chombo pekee ambacho kinaweza kutusaidia kufahamu ni Geologocal Survey of Tanzania (GST).  Tembelea Geological Survey zote duniani ni Taasisi zenye nguvu sana.  Sisi Taasisi yetu tunaipa fedha kidogo sana kwa hiyo hatufanyi mapping.  Matokeo yake ni nini?

Mheshimiwa Naibu Spika, tunafanya mfumo wa kutoa leseni za utafutaji wa madini kwa anayekuja kwanza anapewa kwanza bila ya kujua kiwango cha mashapo ambacho tunacho. Wakati kama tukiitumia vizuri Geological Survey huko siku za usoni tunapokwenda inaweza ikawa inafanya tendering.  Inatangaza tenda kwa sababu itakuwa inajua wapi kuna dhahabu kiasi gani na matokeo yake ni kwamba tutapata fedha nyingi na tunatumia huu mfumo kwa TPDC sasa hivi.  TPDC vitalu vyote vya mafuta ambavyo vinatolewa vinafanywa kwa zabuni, kwa tenda kwa sababu tumewapa jukumu hilo, lakini kwa upande wa leseni za madini hatufanyi hivi. Kwa hiyo nilikuwa naomba voti 58 tuangalie vifungu vya ndani vya voti 58, tufanye reallocation nitapendekeza hili siku ya Jumatatu ili tuongeze fedha kidogo kwenye Geological Survey of Tanzania, tuipe kazi ya kufanya mapping ya nchi tujue rasilimali za madini ambazo tunazo.

Mheshimiwa Naibu Spika, nizungumzie gesi.  Waheshimiwa Wabunge waliotangulia kuzungumza na napenda nitoe shukrani zangu za dhati kabisa kwa vijana wenzangu wawili, nimewatangulia Bungeni kwa hiyo ni vijana wangu, Mheshimiwa Mnyika na Mheshimiwa Makamba kwa hotuba zao ambazo zinaonyesha dhahiri kwamba imefikia wakati sasa vijana wachukue utawala wa nchi hii.  Kwa sababu hotuba zao zimetoa mwelekeo wa namna gani ambapo tunaweza tukamiliki rasilimali zetu. Tuna tatizo kwenye mikataba ya gesi, tumeingia mikataba hii inawezekana hatukuwa tunajua ni nini ambacho tunafanya.  Mheshimiwa Mbowe amezungumza hapa Kampuni ya ORICA ambayo ndiyo Kampuni Mama ya Pan African Energy ndiyo yenye mkataba na Shirika la TPDC, (PSA) Products Sharing Agremeent). Pan African Energy ina-operate vile visima.  ORICA Mheshimiwa Mbowe amesema hapa katika taarifa yake ya mwaka na naomba kunukuu.  “Under the terms of the PSA with TPDC, the company liable for income tax in Tanzania at the corporate rate of 30%, however where income tax is payable this is recovered from TPDC by deducting an amount from TPDC’s profit share.  This is reflected in accounts by adjusting the company’s revenues by appropriate amount”

Leo tunavyozungumza Sweden kuna ripoti iliyotolewa na Action Aid zaidi ya dola milioni 13.3 zimekwepwa kama kodi kunatokana na mkataba wa ORICA na TPDC kwa PSA.  Kwa lugha nyepesi ni kwamba ORICA hawalipi kodi ya mapato, wakilipa kodi ya mapato wakati tunapofikia ku-share ile gesi ya ziada ambayo imekuwa imeuzwa wanaondoa fedha yao ambayo waliilipa kama kodi ya mapato, hili jambo sio jipya.  Mwaka 2009 mwezi Aprili, katika Taarifa ya Mwaka ya Kamati ya Mashirika ya Umma tulielezea hapa kwamba tulipoteza shilingi bilioni 2 kutokana na kodi ambayo Pan African Energy walipaswa wailipe kama kodi ya mapato lakini wakairejesha kinyume kupitia TPDC kufuatia mkataba huo wa Production Sharing Agreement.

Mheshimiwa Naibu Spika, ORICA inamiliki Pan African Energy.  Pan African Energy ndio mmiliki wa gesi.  Kimsingi gesi inamilikiwa na TPDC.  Lakini kwa sababu kwanza hatujapewa asilimia 20 yetu ambayo tunatakiwa tuichangie katika umiliki wa gesi.  Lakini pili kwa sababu Pan African Energy imesajiliwa option hayo ndiyo mambo ambayo niliyokuwa nayazungumza juzi wakati wa Wizara ya Ulinzi na Jeshi la Kujenga Taifa kwamba ORICA imesajiliwa offshore, Pan African Energy  Corporation imesajiliwa offshore.  Halafu you have Pan African Energy Tanzania. Ukishaona tu mfumo wa namna hiyo ni mfumo mkubwa sana wa kupoteza kodi. Naungana na Kamati ya Nishati na Madini, naungana na Msemaji Mkuu wa Kambi ya Upinzani Bungeni Mheshimiwa Mnyika kwamba investigation ya kina ifanyike kuhusiana na Production Ssharing Agreement kati ya TPDC na ORICA na Pan African Energy.

Lakini pili, Mheshimiwa Waziri Mkuu aliunda timu ya kuchunguza Mkataba wa Umeme kati ya Songas na TANESCO mwaka 2008.  Tunaomba ripoti ambayo alikabidhiwa Mheshimiwa Waziri Mkuu ionekane na tuweze kuona namna gani ambapo tunalitatua tatizo hili kwa sababu tunalipa fedha nyingi sana kama capacity charge kwa Songas zaidi ya shilingi bilioni 5 kila mwezi tunalipa na sasa hivi nasikia sijui imefika bilioni 6 hata kama hawajazalisha umeme. Lakini ikitokea matatizo ya uzalishaji wa umeme ni yao.  Kwa mfano juzi ilipotokea visima vikawa na kutu wakashindwa kuzalisha umeme wao hawatulipi, ila sisi tunaendelea kuwalipa capacity charges.  Mambo kama haya ni lazima tuyaangalie na tuyafanyie marekebisho makubwa. Kiongozi wa Upinzani Bungeni ametoa mapendekezo hapa kwamba Wizara ya Nishati na Madini iwe-sprit into two.  Tuwe na Wizara ya Energy and Petroleum Resources na Wizara ya Mine and Minerals Resources.  Mbunge mmoja akatoka akasema kwamba nyie ndio mnalilia Serikali mnasema kwamba ni kubwa, lazima wakati mwingine tujaribu kuangalia mazingira yanayotuzunguka.

Mheshimiwa Naibu Spika, tuna Wizara hapa ya Vitoweo, unaweza ukaivunja ikawa ni Idara tu, lakini uhakikisha kwamba una mtu mmoja akilala, akiamka anawaza umeme.  Akilala, akiamka anawaza gesi na mikataba, uwe na mwingine ashughulike na madini.  Hili sio pendekezo sababu amesema Kiongozi wa Upinzani ndio watu wakaanza kubeza, pendekezo hili Jaji Bomani alilitoa pia na kwenye Ripoti ya Bomani kuna pendekezo hili pia.  Sio kila jambo ambalo Kambi ya Upinzani inalitoa ni baya na sisi ndio tunaathirika na umeme.  Wapiga kura wetu wanakosa ajira, nchi inaumia.  Sasa hivi IMF wamesema kwamba forecast ya growth imeshuka mpaka 1.5% more than one trililion kwenye economic. Mtu mwingine wa kawaida ambaye hajui hizi economic za energy za mining mtu akadhani hilo ni jambo dogo sana.  1.5% ya growth maana yake ni kwamba unaondoa from the economy 1 billion dolar.  Kwa hiyo nilikuwa naomba Mheshimiwa Waziri Mkuu hili ulisikie, ushauri huu ambao wameutoa Kiongozi wa Upinzani Bungeni uuzingatie na uufanyie kazi mara moja ili tuweze kutatua hili tatizo kubwa ambalo tunalo la umeme.

Mheshimiwa Naibu Spika, nimeiambia Serikali mara kwa mara, kwanza sijui kama nitawahi kumaliza.  Sasa hivi tuna SYMBION inazalisha umeme sijui megawati ngapi kupitia mitambo iliyokuwa ya DOWANS, mitambo hii tuliambiwa ni mitambo chakavu na kelele zilipigwa sana na wengine tulipewa majina mengi sana.  Leo sisikii mtu kila mtu ameufyata, nobody is saying anything kwa sababu sijui ni Wamerikani.  Lakini mimi I am happy kwamba niliyoyasema mwaka 2009 mnayatekeleza mwaka 2011.  Tumeumia sana.  Lakini namshukuru Mwenyezi Mungu kwamba kabla sijaondoka duniani limeonekana nililolisema na watu wote ambao walikuwa wanapinga wanaona aibu hawasemi sasa hivi.  Sijui kwa sababu Mmarekani amechukua, we don’t know.  Mheshimiwa Mrema alimwuliza Mheshimiwa Ngeleja, maana yake mimi na wewe Ngeleja ndio tulisema tununue, tutekeleze hili.

 

Written by zittokabwe

July 18, 2011 at 11:03 AM