Zitto na Demokrasia

Zitto na Demokrasia

Archive for the ‘BAJETI’ Category

Uchambuzi/Analysis: Bajeti ya Madeni

with 20 comments

Bajeti ya Mwaka huu 2012/2013 ni Bajeti ya Madeni

Serikali inapendekeza Bajeti ya TZS 15 trilioni(USD 8.75 Billion) katika mwaka 2012/13. Uchambuzi wa vitabu vya Bajeti unaonesha kwamba mafungu ya juu 5 kwenye Bajeti ni Kama ifuatavyo;

1    Huduma kwa Deni la Taifa          Tshs 2.7 trilioni(USD 1.69 Billion)
2    Wizara ya Ujenzi.                          Tshs 1 trilioni (USD 625 Million)
3    Wizara ya Ulinzi                          Tshs 920 bilioni (USD 575 Million)
4    Wizara ya Elimu                              Tshs 721 bilioni (USD 451 Million)
5    Wizara ya Nishati na Madini    Tshs 641 bilioni (USD 400 Million)
 TOTAL                                        TZS 5.982 Trilioni(USD 3.74 Billlion)
Chanzo: Vitabu vya Bajeti kwa Wabunge

Jumla ya mafungu haya ni sawa na asilimia 40% ya Bajeti. Kwa hiyo asilimia 40% ya Bajeti yote imepangwa kwa mafungu 5 tu. Fungu lenye kiwango kikubwa zaidi ya Bajeti kuliko vyote ni fungu 22 ambalo ni malipo kwa Deni la  Taifa. Pia sehemu kubwa ya fedha zilizotengwa kwa Ujenzi na Nishati ni madeni kwa wakandarasi wanaotekeleza miradi ya miaka ya nyuma.

Hii yaweza kuwa Bajeti ya kulipa madeni zaidi kuliko Bajeti ya kuchochea maendeleo. Bajeti hii pia yaweza pia kuwa ni Bajeti ya kukopa maana jumla ya TZS 5.1 trilioni(USD 3.19 Billion) zitachukuliwa kama mikopo kwa Serikali. Mikopo ya kibiashara ambayo ni mikopo ghali sana itachukuliwa kwa wingi zaidi kuliko mwaka wa fedha uliopita.

Wabunge wanapaswa kufanya uchambuzi zaidi wa Bajeti ya mwaka huu inayopendekezwa na Serikali. Kuna haja kubwa sana ya kuharakisha kuanzishwa kwa Ofisi ya Bajeti katika Bunge na Kamati ya Bunge ya Bajeti ili kuweza kufuatilia kwa karibu, kuchunguza na kutoa taarifa kwa wabunge ili kuwezesha kuboresha Bajeti.

Misamaha yote ya Kodi na Madeni yote ambayo Serikali inaingia inabidi sasa ithibitishwe na Kamati ya Bunge ya Fedha na Uchumi ili kuongeza udhibiti na usimamizi wa Misamaha ya Kodi na pia Deni la Taifa.

TAARIFA KWA VYOMBO VYA HABARI YAH: VIPAUMBELE VYA KAMBI YA UPINZANI KWA MWAKA WA FEDHA 2012/2013

with 25 comments

TAARIFA KWA VYOMBO VYA HABARI
06.06.2012

YAH: VIPAUMBELE VYA KAMBI YA UPINZANI KWA MWAKA WA FEDHA 2012/2013

View this document on Scribd

2012/13 Budget Participation

with 13 comments

On June the 14th this year the Finance Minister will present the Government Budget for approval by Parliament. As it is well known the budget is the annual instrument for implementing a country’s development strategy.

In the build up to this year’s budget I am taking this opportunity as Shadow Finance Minister to invite everyone to put forward their ideas/suggestions on what areas should be of priority in this year’s budget.

Your views will be collected and analyzed to form part of the Shadow Budget to be presented to Parliament and play a pivotal role in influencing MPs to adopt the proposals to improve the Government Budget.

Some of the major areas of concern that we are focusing on are;

1. Inflation which is largely contributed by food and energy prices (56.7% of the basket of goods and services with an inflation rate of 27%). Ideas on cutting inflation and hence prevent further deterioration of our poor people’s income are largely welcome.

2. Unemployment especially youth unemployment is a mammoth challenge in our country. Tanzania’s phenomenal growth (economic growth) has not had a trickle down effect and in turn not translated into enough jobs which has increased the potential of a demographic bomb instead of dividend of having more young people and hence larger work force.

3. Reducing the current account deficit by cutting down on Imports & increasing Exports. Statistics shows that by the year ending March 2012 Tanzania import bill totalled USD 12.6bn while exports were a mere USD 6.9bn. The current account deficit stands at incredible USD 5.2bn! Tourism and Transport sectors have the potential of being even bigger forex earners as well as the proposed gas fired electricity generation would help cut down imports. Ideas in this area are needed.

5. More domestic revenue to finance development projects that are badly needed. By closing tax loopholes and reigning in on tax exemptions. Simultaneous cuts in recurrent spending and scaling up of development spending would foster strong growth.

6. The National Debt has drastically increased from TZS 7 trillions in 2009 to TZS 11 trillions in 2010 to a whopping TZS 22 trillions by march 2012. The costs for servicing this debt is the largest budget item in the proposed 2012/13 budget at TZS 2.7trillions is what we are paying this year to service our debt. This is equal to 34% of the whole budget for recurrent expenditure 21% of the total budget. Our nation’s spiraling debt is bankrupting the future of Tanzania’s children and put them at the mercy of our lenders.

Your ideas to help us improve the budget in order to foster growth and poverty eradication will be taken very seriously. Be part of transformation you want to see for Tanzania.

Written by zittokabwe

June 4, 2012 at 11:26 AM

HOTUBA YA WAZIRI KIVULI WIZARA YA FEDHA NA UCHUMI KUHUSU MAKADIRIO YA MAPATO NA MATUMIZI YA WIZARA KWA MWAKA WA FEDHA 2011/2012

with 12 comments

View this document on Scribd

Dondoo/Highlights

Ubinafsishaji wa Mashirika ya Umma

Mashirika ya Umma mia tatu sitini (360) yalibainishwa (specified) kwa ajili ya ubinafsishaji mpaka Disemba 2009

Kati ya Mashirika hayo, Mia Tatu Thelathini na Moja (331) yamebinafsishwa na ishirini na tisa (29) yalikuwa katika hatua
mbalimbali za kubinafsishwa

Mapato la serikali kutokana na ubinafsishaji huo yalikuwa Shilingi billion 482. Hii maana yake ni wastani wa shilingi 1.5 bilioni kwa kila Shirika lililouzwa

Huu ni wakati mwafaka wa kufanya tathmini ya kina juu ya sera utekelezaji wa Sera ya Ubinafsishaji wa Mashirika ya Umma (Public Inquiry on Privatisation)

Ubinafsishaji pamoja na uwekezaji kwa ujumla haujaweza kutanzua tatizo la ajira ambalo linawakumba vijana wengi

Mashirika mengi ya umma yaliyobinafsishwa wawekezaji wameshindwa kutekeleza mambo/masharti waliyokubaliana na serikali hii ikiwa ni pamoja na wao kufanya mambo mengine kinyume na makubaliano kwa mfano Kiwanda cha Urafiki Dar es Salaam ambapo mwekezaji kutoka China amekuwa akiuza baadhi ya mashine kama vyuma chakavu

Usimamizi wa Mashirika ya Umma

Serikali imetenga shilingi bilioni 35.7 zikiwa fedha za kulipia madeni na mahitaji ya dharura kwa Mashirika ya Umma

Serikali imetenga shilingi bilioni 26.4 kwa ajili ya kulipa fidia kwa mikataba mbalimbali ambayo serikali imeingia

Ofisi ya Msajili wa Hazina (TR-Treasury Registrar) imekuwa dhaifu mno katika kusimamia mali za serikali Katika Mashirika. *Mifano miwili ya namna hisa za Serikali zilivyouzwa itasaidia kuonyesha hali hii. Kampuni ya Oryx ilikuwa inamilikiwa na Serikali kwa asilimia hamsini mpaka mwaka 2004. Mwaka 2004, kupitia ofisi ya TR serikali iliuza hisa zake ambazo ni asilimia 50% kwa bei ya kutupa kwa thamani ya dola 2.5 milioni. Hivi sasa Oryx ni moja ya Kampuni inayofanya vizuri sana katika sekta ya Mafuta lakini hatuna umiliki tena na pesa kiduchu tulizopata zimekwishatumika!

*pia serikali ilikuwa na hisa katika kampuni ya simu za mkononi ya Mobitel ambayo kwa sasa inajulikana kama “tigo”. Katika hatua ya kushangaza na haina maelezo kabisa Serikali imeuza hisa zake asilimia kumi na sita (16%) kwa thamani ya dola 1.3 milioni mwaka 2006 na kwa sasa kampuni hiyo ni ya kigeni kwa asilimia mia moja jambo ambalo ni kunyume na sheria. Kampuni za Simu zatakiwa kumilikiwa na Watanzania kwa sio chini ya Asilimia 35. Asilimia 16 ya hisa Tigo leo thamani yake ni zaidi yakumi ya bei tuliyouza mwaka 2006.

Ofisi ya Msajili wa hazina (TR) ifumuliwe na ianzishwe ofisi ya Mashirika ya Umma ambayo itakuwa ni kama Wakala wa
Serikali chini ya Wizara ya Fedha ikiwa ni chombo huru chenye kusimamia Mashirika yote ya Umma (Office of Public Enterprises– OPE))

Mashirika yaliyo katika Sekta nyeti kwa umma yasibinafsishwe tena na badala yake yaendelee kumilikiwa na Serikali kwa
kuweka Menejimenti mahiri na kuwa na lengo la kuorodhesha hisa zao katika Soko la Hisa la Dar es Salaam ili kumilikisha
wananchi na kuweka uwazi katika uendeshaji.

Ofisi ya Taifa ya Takwimu Tanzania/National Bureau of Statistics-NBS

Mapendekezo ya kuboresha utendaji wa Ofisi ya Takwimu

Taarifa mbali mbali za takwimu zitolewe kwa uwazi ikiwahusisha wanahabari na wataalamu wa kada mbalimbali kama vile wachumi na kuwepo mjadala wa wazi kuhusiana na taarifa hiyo

Kuwa na uhisiano wa moja kwa moja wa Ofisi ya Takwimu ya Taifa na ngazi za mikoa, halmashauri za wilaya, kata na vijiji
kurahisha upatikanaji wa takwimu ili zisaidie katika kupanga mipango ya maendeleo.

Mamlaka ya Mapato Tanzania-TRA

Kambi ya upinzani tunaitaka Mamlaka ya Mapato Tanzania kuanza mara moja kufanya utafiti wa namna bora ya kutoza kodi ya faida kwenye dhahabu (windfall tax) ili kuongeza mapato ya serikali kwa sababu wawekezaji wanapata faida mara dufu kwa sasa kwa sababu ya ongezeko hilo la bei.

Deni La Taifa

Deni la taifa liliongezeka kwa asilimia 38% kutoka trilioni 7.6 mwaka 2008 mpaka Tshs 10.5 trilioni mwaka 2009/2010,
hadi kufikia mwisho wa mwezi Aprili 2011 kwa mujibu wa tamko la hali ya kifedha la Benki Kuu ya Tanzania la Juni 2011, deni la taifa lilikuwa dola za kimarekani milioni 11,455.4 sawa na shilingi trilioni 17.1 ambapo asilimia 80 ya deni hilo ni deni la nje

Wakati wenzetu wanakopa ili kuongeza uzalishaji (capital investments), sisi tunakopa kwa matumizi ya kawaida

Mifuko ya Hifadhi ya Jamii

Kuna kuna mifuko mitano ya hifadhi ya jamii nchini yenye jumla ya wanachama 1,073,441

Kati ya hao Shirika la NSSF lina wanachama 506,218 (47%), Shirika la PSPF lina wanachama 289,046 (27%), Shirika la PPF lina wanachama 160,068 (15%), Shirika la LAPF lina wanachama 73,833 (7%) na Shirika la GEPF ambalo lina wanachama 35,279 (4%)

Idadi hii ya wanachama katika Mifuko yote ni sawa na asilimia 2.5 ya idadi ya watu waliopo nchini na ni asilimia 4.7 ya nguvu kazi yote iliyo katika sekta rasmi ya ajira

Mifuko hii imewekeza katika vitega uchumi vyenye thamani ya shilingi trilioni 2.8, ambayo ni takribani asilimia 8.7 ya Pato la Taifa kwa bei za sasa. NSSF inaongoza kwa kuwa na uwekezaji wenye thamani ya
shilingi trilioni 1.03 (38%), PSPF inafuatiwa kwa kufanya uwekezaji wenye thamani ya shilingi bilioni 751 (27%), PPF uwekezaji wenye thamani ya shilingi bilioni 670 (24%), LAPF shilingi bilioni 206 (7%) na GEPF shilingi bilioni 82 (3%)

Mheshimiwa Spika, Kambi ya Upinzani Bungeni bado inasisitiza ushauri wake kuwa Mifuko yote ya Hifadhi ya Jamii ihamishiwe Wizara ya Kazi na Ajira kama Wizara inayohusika na ‘social security’. Hata Mdhibiti wa Mifuko (SSRA) yupo chini ya Wizara ya Kazi.

Hakuna sababu ya kuwa na utitiri wa mifuko mingi kama ilivyo sasa. Ipunguzwe na kubakia na mifuko miwili tu, mmoja wa wafanyakazi walio aktika sekta binafsi na sekta isiyo rasmi na mwingine kwa wafanyakazi wa sekta ya umma.

NSSF na PPF iunganishwe kuwa mfuko mmoja kwa ajili ya sekta binafsi na isiyo rasmi na PSPF, LAPF na GEPF iunganishwe na kushughulika na wafanyakazi wa Sekta ya Umma

Huduma Kwa Wastaafu kwa Ujumla

Madeni ya PSPF ya michango ya kabla ya Julai 1999

watumishi wa umma wanaolipwa na Mfuko wa Pensheni kwa Watumishi wa Umma (PSPF) wanapostaafu hulipwa mafao yao tangu kipindi walipoanza kazi, japo wao wameanza kuchangia kuanzia Julai 1999. Kipindi cha Julai 1999 kurudi nyuma ni deni ambalo serikali inapaswa kuulipa Mfuko huu wa PSPF. Kwa bahati mbaya deni hili lilikuwa halilipwi kwa kipindi chote tangu Mfuko uanzishwe hiyo Julai 1999, na limeendelea kukua na kuwa deni kubwa sana sasa; takriban Shs 3,380 Billioni.

Nyongeza ya kiwango cha Pensheni ya kila mwezi kwa wastaafu

Masuala ya Jumla

Miundo Kandamizi kwa Watumishi wa kada ya Uhasibu Serikalini

Uwajibikaji ndio suluhisho kubwa kwa matatizo ya rushwa, hongo, ubadhirifu na ufisadi

Kambi ya Upinzani tutaendelea kuwa jicho la watanzania dhidi ya watawala, ninawataka Mawaziri Vivuli wote wafuatilie kwa karibu sana utendaji wa Mawziri katika maeneo yao ili kuhakikisha kuwa bajeti hii inatekelezwa kwa faida ya mwananchi wa kawaida.

Mchango Kwenye Bajeti ya Nishati na Madini

with 3 comments

Bajeti ya Nishati na Madini

MHE. KABWE Z. ZITTO:

Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza nakushukuru sikutarajia kabisa kama nitachangia leo, lakini nakushukuru sana nadhani umeona mada yenyewe ni mada ambayo mimi ni mdau mkubwa sana wa muda mrefu. Lakini pili pamoja na kwamba Mheshimiwa Mwijage yeye miaka 27 ameitumia katika eneo la mafuta, mimi namshukuru Mwenyezi Mungu kwamba baada ya kuteuliwa kwenye Kamati ya Jaji Bomani niliamua kwenda kujiongezea maarifa na kusoma Shahada yangu ya Uzamili katika eneo la Mineral Economics na nimeandika katika eneo laFiscal Regime Maeneo ya Kikodi katika Mikataba ya Madini na Mafuta.  Kwa hiyo nakushukuru sana kwa kupata fursa hii ambayo sikuitegemea kabisa kuweza kuchangia.

Mheshimiwa Naibu Spika, la kwanza nitaanza na eneo la madini.  Ripoti ya Jaji Bomani kuna mapendekezo ambayo iliyapendekeza yameshughulikiwa katika Sheria Mpya na kuna mapendekezo ambayo bado hayajashughulikiwa na hasa kwenye kanuni.  Utakumbuka kwamba katika Sheria Mpya ya Madini tulipitisha viwango vipya vya mirahaba.  Zamani tulikuwa tunatoza asilimia 3 na tukapitisha kwamba sasa tutoze asilimia 4, ingawa Ripoti ya Jaji Bomani ilipendekeza asilimia 5.   Lakini jambo kubwa kuliko yote ambayo tulipendekeza katika ripoti ile lilikuwa ni suala la kubadilisha mfumo wa kukokotoa mrahaba kutoka netbook value kwenda gross value.  Kwa maana ya kwamba sasa hivi Makampuni ya Madini yanapozalisha dhahabu kwa mfano yakiuza yanaondoa gharama za usafirishaji ambazo hatuna control nazo yanaondoa gharama za insurance ambazo hatuna control nazo na gharama nyinginezo ambazo zinaendana na ule usafirishaji katika kukokoto mrahaba.

Sasa ukiangalia tuna mirahaba kwa madini tofauti tofauti.  Nilipiga hesabu hapa mwaka jana tumeuza nje dhahabu ya thamani ya dola bilioni 1.6 ambazo ni sawa sawa na shilingi za Kitanzania takriban shilingi trilioni 2.6 kwa exchange rate ya sasa.  Katika hiyo tuliuza dhahabu peke yake ya thamani ya dola bilioni 1.4, lakini loyalty ambayo ilikusanywa mwaka jana ilikuwa ni shilingi bilioni 80 tu.  Royalty ambayo tunaitarajia kuikusanya mwaka huu wa fedha kwa mujibu wa kitabu volume 1 na Waziri Kivuli wa Nishati na Madini amezungumza ni shilingi bilioni 99.5.  Hizi ni sawa sawa na asilimia 3.8 ya mauzo yote ya dhahabu ambayo tumefanya nje pamoja na madini mengine.  Iwapo tungetekeleza ripoti kwa kubadilisha mfumo wa kukokotoa mrahaba na kupandisha hiyo asilimia 1 tungekusanya royalty ya shilingi bilioni 198 ambayo ingekuwa sawa na asilimia 7.6 ya madini yote ambayo tunauza nje.

Katika hotuba ya Waziri amesema kwamba Serikali bado inazungumza na Makampuni ya Madini.  Serikali imeanza kuzungumza na Makampuni ya Madini mwaka 2006 ni lini itamaliza mazungumzo hayo na Makampuni ya Madini.  Lazima ifikie wakati kwamba tujione kwamba sisi ni dola iliyo huru, tuna mamlaka yetu katika ukusanyaji wa kodi na hao wenzetu wakubali kwamba na sisi tunapaswa kufaidika na rasilimali zetu za madini.  Nilikuwa naomba kwamba kuanzia tarehe 1 Julai, 2011 Makampuni ya Madini yapelekewe invoice ya royalty kutokana na Sheria Mpya ya Madini ili tuweze kupata mapato ya kutosha na kuweza kuiendesha nchi yetu.

La pili, tulitoa mapendekezo, Makampuni ya Madini yanapouza dhahabu yao nje, sheria yetu ya foreign exchange act inawaruhusu kuweka fedha zote nje.  Fedha ya mapato yote ambayo nimesoma hapa ya 1.6 billion dollars ambazo zinatokana na mauzo yetu ya madini nje yote inawekwa nje, hakuna hata senti inayorudi kwenye Benki za Ndani na ndiyo maana mnaona pamoja na mapato makubwa tunayoyapata kwenye madini na bei ya dhahabu kuongezeka shilingi yetu inatetereka kwa sababu hatuna dola za kutosha ndani ya economy ya ndani.  Sasa tulipendekeza kwamba asilimia 60 ya procurement ambayo Makampuni ya Madini yanafanya ni locally na sasa hivi wananunua vitu vya ndani asilimia 60.  Ripoti ya Jaji Bomani ikapendekeza asilimia 60 ya mauzo ya dhahabu kwa maana fedha za kigeni inayouzwa nje irudi iwekwe kwenye fedha za ndani na ikirudi sasa hivi dola haitakuwa shilingi 1,600 tena itashuka mpaka shilingi 1,200 kwa mujibu wa taarifa za watalaamu.

Mheshimiwa Naibu Spika, naomba katika regulations za Sheria Mpya ya Madini hili liangaliwe, tuweze kuhakikisha kwamba tunaweka kipengele hiki ili asilimia 60 ya mauzo yanayotokana na dhahabu nje irudi kwenye Benki za ndani.  Tuwe na dola ya kutosha kwenye economy yetu tuweze kudhibiti mabadiliko makubwa sana kuporomoka kwa shilingi yetu. Geological Survey, Mheshimiwa Hamad Rashid katika jambo ambalo nadhani ni trademark yake ni mapping ya nchi kwenye madini.  Amekuwa akizungumza sana nashangaa sijui kwa nini hatumsikilizi.  Sasa hivi hatujui ni kiwango gani mashapo ya madini kiasi gani tuliyonayo nchi nzima. Chombo pekee ambacho kinaweza kutusaidia kufahamu ni Geologocal Survey of Tanzania (GST).  Tembelea Geological Survey zote duniani ni Taasisi zenye nguvu sana.  Sisi Taasisi yetu tunaipa fedha kidogo sana kwa hiyo hatufanyi mapping.  Matokeo yake ni nini?

Mheshimiwa Naibu Spika, tunafanya mfumo wa kutoa leseni za utafutaji wa madini kwa anayekuja kwanza anapewa kwanza bila ya kujua kiwango cha mashapo ambacho tunacho. Wakati kama tukiitumia vizuri Geological Survey huko siku za usoni tunapokwenda inaweza ikawa inafanya tendering.  Inatangaza tenda kwa sababu itakuwa inajua wapi kuna dhahabu kiasi gani na matokeo yake ni kwamba tutapata fedha nyingi na tunatumia huu mfumo kwa TPDC sasa hivi.  TPDC vitalu vyote vya mafuta ambavyo vinatolewa vinafanywa kwa zabuni, kwa tenda kwa sababu tumewapa jukumu hilo, lakini kwa upande wa leseni za madini hatufanyi hivi. Kwa hiyo nilikuwa naomba voti 58 tuangalie vifungu vya ndani vya voti 58, tufanye reallocation nitapendekeza hili siku ya Jumatatu ili tuongeze fedha kidogo kwenye Geological Survey of Tanzania, tuipe kazi ya kufanya mapping ya nchi tujue rasilimali za madini ambazo tunazo.

Mheshimiwa Naibu Spika, nizungumzie gesi.  Waheshimiwa Wabunge waliotangulia kuzungumza na napenda nitoe shukrani zangu za dhati kabisa kwa vijana wenzangu wawili, nimewatangulia Bungeni kwa hiyo ni vijana wangu, Mheshimiwa Mnyika na Mheshimiwa Makamba kwa hotuba zao ambazo zinaonyesha dhahiri kwamba imefikia wakati sasa vijana wachukue utawala wa nchi hii.  Kwa sababu hotuba zao zimetoa mwelekeo wa namna gani ambapo tunaweza tukamiliki rasilimali zetu. Tuna tatizo kwenye mikataba ya gesi, tumeingia mikataba hii inawezekana hatukuwa tunajua ni nini ambacho tunafanya.  Mheshimiwa Mbowe amezungumza hapa Kampuni ya ORICA ambayo ndiyo Kampuni Mama ya Pan African Energy ndiyo yenye mkataba na Shirika la TPDC, (PSA) Products Sharing Agremeent). Pan African Energy ina-operate vile visima.  ORICA Mheshimiwa Mbowe amesema hapa katika taarifa yake ya mwaka na naomba kunukuu.  “Under the terms of the PSA with TPDC, the company liable for income tax in Tanzania at the corporate rate of 30%, however where income tax is payable this is recovered from TPDC by deducting an amount from TPDC’s profit share.  This is reflected in accounts by adjusting the company’s revenues by appropriate amount”

Leo tunavyozungumza Sweden kuna ripoti iliyotolewa na Action Aid zaidi ya dola milioni 13.3 zimekwepwa kama kodi kunatokana na mkataba wa ORICA na TPDC kwa PSA.  Kwa lugha nyepesi ni kwamba ORICA hawalipi kodi ya mapato, wakilipa kodi ya mapato wakati tunapofikia ku-share ile gesi ya ziada ambayo imekuwa imeuzwa wanaondoa fedha yao ambayo waliilipa kama kodi ya mapato, hili jambo sio jipya.  Mwaka 2009 mwezi Aprili, katika Taarifa ya Mwaka ya Kamati ya Mashirika ya Umma tulielezea hapa kwamba tulipoteza shilingi bilioni 2 kutokana na kodi ambayo Pan African Energy walipaswa wailipe kama kodi ya mapato lakini wakairejesha kinyume kupitia TPDC kufuatia mkataba huo wa Production Sharing Agreement.

Mheshimiwa Naibu Spika, ORICA inamiliki Pan African Energy.  Pan African Energy ndio mmiliki wa gesi.  Kimsingi gesi inamilikiwa na TPDC.  Lakini kwa sababu kwanza hatujapewa asilimia 20 yetu ambayo tunatakiwa tuichangie katika umiliki wa gesi.  Lakini pili kwa sababu Pan African Energy imesajiliwa option hayo ndiyo mambo ambayo niliyokuwa nayazungumza juzi wakati wa Wizara ya Ulinzi na Jeshi la Kujenga Taifa kwamba ORICA imesajiliwa offshore, Pan African Energy  Corporation imesajiliwa offshore.  Halafu you have Pan African Energy Tanzania. Ukishaona tu mfumo wa namna hiyo ni mfumo mkubwa sana wa kupoteza kodi. Naungana na Kamati ya Nishati na Madini, naungana na Msemaji Mkuu wa Kambi ya Upinzani Bungeni Mheshimiwa Mnyika kwamba investigation ya kina ifanyike kuhusiana na Production Ssharing Agreement kati ya TPDC na ORICA na Pan African Energy.

Lakini pili, Mheshimiwa Waziri Mkuu aliunda timu ya kuchunguza Mkataba wa Umeme kati ya Songas na TANESCO mwaka 2008.  Tunaomba ripoti ambayo alikabidhiwa Mheshimiwa Waziri Mkuu ionekane na tuweze kuona namna gani ambapo tunalitatua tatizo hili kwa sababu tunalipa fedha nyingi sana kama capacity charge kwa Songas zaidi ya shilingi bilioni 5 kila mwezi tunalipa na sasa hivi nasikia sijui imefika bilioni 6 hata kama hawajazalisha umeme. Lakini ikitokea matatizo ya uzalishaji wa umeme ni yao.  Kwa mfano juzi ilipotokea visima vikawa na kutu wakashindwa kuzalisha umeme wao hawatulipi, ila sisi tunaendelea kuwalipa capacity charges.  Mambo kama haya ni lazima tuyaangalie na tuyafanyie marekebisho makubwa. Kiongozi wa Upinzani Bungeni ametoa mapendekezo hapa kwamba Wizara ya Nishati na Madini iwe-sprit into two.  Tuwe na Wizara ya Energy and Petroleum Resources na Wizara ya Mine and Minerals Resources.  Mbunge mmoja akatoka akasema kwamba nyie ndio mnalilia Serikali mnasema kwamba ni kubwa, lazima wakati mwingine tujaribu kuangalia mazingira yanayotuzunguka.

Mheshimiwa Naibu Spika, tuna Wizara hapa ya Vitoweo, unaweza ukaivunja ikawa ni Idara tu, lakini uhakikisha kwamba una mtu mmoja akilala, akiamka anawaza umeme.  Akilala, akiamka anawaza gesi na mikataba, uwe na mwingine ashughulike na madini.  Hili sio pendekezo sababu amesema Kiongozi wa Upinzani ndio watu wakaanza kubeza, pendekezo hili Jaji Bomani alilitoa pia na kwenye Ripoti ya Bomani kuna pendekezo hili pia.  Sio kila jambo ambalo Kambi ya Upinzani inalitoa ni baya na sisi ndio tunaathirika na umeme.  Wapiga kura wetu wanakosa ajira, nchi inaumia.  Sasa hivi IMF wamesema kwamba forecast ya growth imeshuka mpaka 1.5% more than one trililion kwenye economic. Mtu mwingine wa kawaida ambaye hajui hizi economic za energy za mining mtu akadhani hilo ni jambo dogo sana.  1.5% ya growth maana yake ni kwamba unaondoa from the economy 1 billion dolar.  Kwa hiyo nilikuwa naomba Mheshimiwa Waziri Mkuu hili ulisikie, ushauri huu ambao wameutoa Kiongozi wa Upinzani Bungeni uuzingatie na uufanyie kazi mara moja ili tuweze kutatua hili tatizo kubwa ambalo tunalo la umeme.

Mheshimiwa Naibu Spika, nimeiambia Serikali mara kwa mara, kwanza sijui kama nitawahi kumaliza.  Sasa hivi tuna SYMBION inazalisha umeme sijui megawati ngapi kupitia mitambo iliyokuwa ya DOWANS, mitambo hii tuliambiwa ni mitambo chakavu na kelele zilipigwa sana na wengine tulipewa majina mengi sana.  Leo sisikii mtu kila mtu ameufyata, nobody is saying anything kwa sababu sijui ni Wamerikani.  Lakini mimi I am happy kwamba niliyoyasema mwaka 2009 mnayatekeleza mwaka 2011.  Tumeumia sana.  Lakini namshukuru Mwenyezi Mungu kwamba kabla sijaondoka duniani limeonekana nililolisema na watu wote ambao walikuwa wanapinga wanaona aibu hawasemi sasa hivi.  Sijui kwa sababu Mmarekani amechukua, we don’t know.  Mheshimiwa Mrema alimwuliza Mheshimiwa Ngeleja, maana yake mimi na wewe Ngeleja ndio tulisema tununue, tutekeleze hili.

 

Written by zittokabwe

July 18, 2011 at 11:03 AM

HOTUBA- MUSWADA wa Sheria ya Fedha 2011 (Finance Bill 2011)

with one comment

Update: Posho za Vikao- Majibu ya Ofisi ya BUNGE na Uamuzi Wangu

with 16 comments

MAJIBU YA OFISI YA BUNGE

View this document on Scribd

 

UAMUZI WANGU-MAJIBU KWA OFISI YA BUNGE

View this document on Scribd

Written by zittokabwe

June 11, 2011 at 8:31 AM

Hotuba ya Bajeti ya Serikali kwa mwaka 2011/2012 ina upotoshaji mkubwa

with 4 comments

Why we must abolish “sitting allowance”

with 2 comments

Huu ni utafiti uliofanywa na Policy Forum kuhusu allowances Tanzania.

In 2008/2009 more than 500bn was paid as allowances(“sitting allowance)”

View this document on Scribd

Written by zittokabwe

June 5, 2011 at 2:19 PM

Mchango wa Zitto Kabwe katika Bajeti ya Serikali 2010/2011

with one comment

Dodoma, 11/6/2010.

Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru kwa kunipa nafasi ya kuchangia hotuba hii ya Bajeti, hotuba ya mwisho ya bajeti kwa Serikali ya awamu ya nne inayoongozwa na Chama cha Mapinduzi katika kipindi chake cha miaka 5 toka wameingia madarakani.  Toka Serikali hii imeingia madarakani kwa miaka 4 iliyopita Bunge limeidhinisha zaidi ya shilingi trilioni 26 kama bajeti, [2006/2007 Tshs 4tr, 2007/2008 Tshs 6tr, 2008/2009 Tshs 7tr na 2009/2010 Tshs 9tr] toka mwaka 2006/2007 mpaka mwaka 2009/2010.  Leo na mpaka Jumatatu tunajadili na kwa wingi wa Wabunge wa Chama cha Mapinduzi humu kwa vyotevyote vile watatoa hundi nyingine ya shilingi trilioni 11.  Kwa hiyo jumla katika miaka 5 tutakuwa tumewapa [serikali] jumla ya shilingi trilioni 37 kwa ajili ya kuweza kuleta maendeleo katika Taifa letu.

Mheshimiwa Naibu Spika, lakini katika kipindi cha miaka 4 iliyopita jumla ya Watanzania milioni 1.9 wamekuwa maskini zaidi na kuongeza idadi ya watu maskini mpaka kufikia watu milioni 13. Kwa hiyo tunapojadili bajeti hii tunazungumza bajeti ambayo tuna Watanzania zaidi ya milioni 13 ambao wanaishi chini ya Dola moja kwa siku na bajeti hii haijibu matarajio yao.  Bajeti hii haielezi ni jinsi gani Watanzania hawa wataweza kushiriki katika uchumi na kukua na kuondoka katika wimbi la umaskini.

Bajeti hii ni the longest suicide letter ambayo Chama cha Mapinduzi imejiandikia mbele ya wananchi.  Kwa sababu ni bajeti ambayo inatoa faida zaidi kwa watu ambao tayari wana uwezo [rich people] na haielezi jinsi ya kuondoa changamoto kwa watu ambao ni maskini [impoverished people] zaidi ya milioni 13.

Mheshimiwa Naibu Spika, Mheshimiwa aliyetoka kuzungumza hivi sasa [mheshimiwa Mzindakaya] alizungumza kuhusiana na utekelezaji wa Ilani ya Uchaguzi wa Chama cha Mapinduzi.

Mwaka 2005 Chama cha Mapinduzi kiliwaahidi Watanzania kwamba watahakikisha kwenye ilani yao sekta ya kilimo inakua kwa asilimia 20 [!].  Kwa mujibu wa MKUKUTA wa kwanza ambao tunaumaliza sasa ilitakiwa sekta ya kilimo ikue kwa asilimia kati ya 8 mpaka 10 ili kuweza kuwaondoa nusu ya Watanzania kwenye umaskini [wa kutupwa].

Kwa masikitiko makubwa kwa taarifa ya hali ya uchumi ambayo Waziri wa Fedha ameisoma jana sekta ya kilimo ilikua kwa asilimia 3.2 tu mwaka 2009 [ukiweka na wastani wa ukuaji wa idadi ya watu pamoja na madhara ya mfumuko wa bei ukuaji huu ni hasi (negative growth)].

Katika kipindi cha miaka 5 toka Serikali ya awamu ya 4 iingie madarakani sekta ya kilimo imekua kwa wastani wa asilimia 4 peke yake.  Mmeshindwa hata kufikia nusu ya malengo yenu ya ilani ya Chama cha Mapinduzi.  Mmeshindwa hata kufikia nusu ya ahadi kwa mujibu wa MKUKUTA.  Hii ni aibu kubwa sana na tumewapa jumla ya shilingi trilioni 26 kwa miaka 4 iliyopita na mmeshidwa kukuza kilimo angalau kufikia nusu ya mambo ambayo nyinyi mlikuwa mmeyatarajia.

Faida kama za Dodoma University, nilikuwa naomba nitoe challenge.  Kwa Mbunge yoyote wa Chama cha Mapinduzi asimame na Ilani ya Uchaguzi ya Chama cha Mapinduzi aonyeshe ni wapi Ilani ya Uchaguzi ya Chama cha Mapinduzi imesema itajenga Chuo Kikuu Dodoma?

Yeyote miongoni mwenu asimame nam-challenge, hakuna.  Mtu yeyote asimame na Ilani ya Uchaguzi ya Chama cha Mapinduzi aseme Ilani ya Uchaguzi ya Chama cha Mapinduzi iliahidi University of Dodoma, hakuna. Kwa hiyo hamuwezi kufaidika na kutaka kujisifu kwa vitu ambavyo wala hamkuwaambia wananchi. UDOM wazo la ujenzi na kugeuza Dodoma kuwa University City ni wazo ambalo lilitolewa na CHADEMA toka mwaka 1992.  Huo ndio ukweli.

Mheshimiwa Naibu Spika, Waziri wa Fedha ametusomea bajeti ya mapato ya ndani kuongezeka kwa zaidi ya shilingi trilioni moja  (Domestic Revenue).  Tofauti kati ya Recurrent Budget [Bajeti ya kawaida] peke yake kwa mujibu wa takwimu ambazo amezisoma Waziri wa Fedha zinaonyesha kwamba asilimia 23 ya Recurrent Budget ita-financi-wa [itagharamiwa] kutokana na mikopo na misaada kutoka nje.  Recurrent yaani Mishahara, Mafuta jumla ya shilingi trilioni 1.8 ni a black hole kwenye Recurrent Budget.

Huko nyuma tulifikia wakati ambapo (Domestic Revenue) au fedha za ndani ziliweza kuendesha matumizi ya kawaida.  Sasa hivi tunakwenda katika hali ambayo fedha za ndani hazitoshi kuendesha matumizi ya kawaida.  Hii ni hali mbaya sana.

Mheshimiwa Naibu Spika, yaani katika kila shilingi 100 tunaitumia katika matumizi ya kawaida shilingi 23 inabidi twende tukakope, tunakopa kulipa mishahara, tunakopa kulipa posho, tunakopa kununua mafuta ya magari yetu, hii ni nchi ya namna gani?

Kama alivyosema Waziri Kivuli wa Fedha na Msemaji Mkuu wa Kambi ya Upinzani kwa Wizara ya Fedha na Kiongozi wa Kambi ya Upinzani Bungeni [Hamad Rashid Mohammed] bajeti hii ni moja ya bajeti mbaya kuliko zote katika historia ya nchi yetu.  Kwa sababu ni bajeti ya kuchumia tumbo, ni bajeti ya chote tunachokikusanya tunakila hatuendelei na bado tunabakia na gap ya kwenda kutafuta na kwenda kukopa na misaada kwa ajili ya kula na sio kwa ajili ya kuleta maendeleo kwa sababu asilimia 65 ya bajeti ya maendeleo bado inategemea wafadhili na ukichukua recurrent na development budget asilimia 44 ya bajeti yetu na sio 33 kama Waziri alivyosema bajeti bado tunategemea wafadhili.

[Bajeti ya matumizi ya kawaida ina nakisi ya Tshs 1.8tr ambayo itazibwa na misaada ya wafadhili na mikopo kutoka ndani na nje. Inasemekana mwaka huu Serikali itafanya Deficit Financing (PRINTING MONEY!!!) ya thamani ya takribani 350bn. Katika Bajeti ya Maendeleo kuna nakisi ya Tsh 2.4tr ambayo ni sawa na asilimia 65 ya Bajeti ya Maendeleo na itazibwa na misaada na mikopo kutoka ndani na nje ya nchi].

Mheshimiwa Naibu Spika, ni lazima Serikali ikubali sio sifa kuwa na bajeti kubwa sana.  Kwa sababu bajeti hii inapelekea kwa mfano kodi ambazo zitaongezeka kwa ajili ya kuziba kuongeza mwanya wa makusanyo shilingi bilioni 300 zinatoka Large Tax Payers Department. [ Kodi mpya zinazopendekezwa kukusanywa za jumla ya shilingi 1tr, 300bn zitatoka kwa walipa kodi wakubwa, 300bn kodi za biashara ya kimtaifa ie trade taxes na 110bn kutokana na PAYE. Shilingi 300bn nyingine zitatoka ‘non-tax revenue ambapo 153bn ni mrahaba wa Madini]. Kwa Shilingi biloni 300 zitakazotoka trade taxes na hali ya uchumi sio nzuri kiasi hicho [itabidi tutegemee importation].  Maana yake ni kwamba tunategemea watu wa import zaidi ili tuweze kukusanya zaidi.  Ni hali ambayo sio nzuri ni hali ambayo inaweza kuleta matatizo zaidi katika uchumi wa Taifa letu. [kwa kodi kutoka walipaji wakubwa na PAYE makadirio yanaweza yasifikiwe maana zitategmea mazingira ya biashara na hasa ukizingatia kuwa Serikali itaenda kukopa katika mabenki na crowding out effect itakosesha private sector mikopo na hata kupunguza uzalishaji na kupunguza ajira].

[mapendekezo ya kutatua changamoto hizi ni pamoja na kupunguza matumizi ya kawaida kwa kiasi kikubwa ikiwemo kupunguza sana posho zikiwemo posho kwa Wabunge na viongozi wa Serikali na matumizi makubwa ya mafuta ya magari (fuel bill). Pili, badala ya kukopa katika Benki za Biashara Serikali itoe Infrastructure Bond kwa ajili ya kupata fedha za kutengeneza mfumo wa usafirishaji umeme, kuimarisha gridi ya Taifa na kujenga Gridi mpya ya Kaskazini Magharibi. Tatu, Uzalishaji wa Umeme (power generation) ufanywe na Mifuko ya Hifadhi ya Jamii kama ambavyo wameelekezwa na Kamati ya Bunge ya Hesabu za Mashirika ya Umma. Nne, Serikali iuze 25% ya hisa zake katika Kampuni ya simu ya Zain Tanzania kupitia IPO. Uuzwaji wa sehemu ya hisa za serikali katika Benki ya NBC bado haupo wazi kwani mapato ambayo serikali inasema itapata ni kidogo mno kulingana thamani ya Benki hiyo (serikali ina hisa 30% na wanasema watapata Tshs 30bn. Serikali ikiuza asilimia 20 ya hisa NBC kwa njia ya IPO itapata zaidi ya Tshs 100bn). Tano, EuroBond ilete mapato yatakayotumika kujenga Barabara na Reli peke yake ili kupata manufaa ya mkopo huu ambao utakuwa ghali sana].

Mheshimiwa Naibu Spika, Waziri wa Fedha amezungumza kuhusu kuuzwa kwa hisa za NBC na Serikali kupata zaidi ya shilingi bilioni 30.  Lakini nimeangalia kitabu namba moja Revenue Book hiyo source of revenue haimo.  Kwa hiyo nilikuwa naomba Waziri wa Fedha aweze kutoa ufafanuzi ? [Kila shilingi inayotarajiwa kukusanywa na Serikali ni lazima ionyeshwe katika Kitabu Na 1 cha Mapato ya Serikali. Tshs 30bn zimetajwa katika Hotuba ya Bajeti lakini haimo katika kitabu hicho…..!!!!].

Mheshimiwa Naibu Spika, la tatu na la mwisho kwa sababu ya muda.  Waziri wa Fedha jana alizungumza kurejesha misamaha ya kodi ya mafuta kwa Kampuni za Madini.  Madhara ya uamuzi ambao umeufanya ambao ni kwamba tunarudi nyuma, ile goodwill ambayo tumeitengeneza kwenye Sheria Mpya ya Madini tunaiua.  Naelewa kwamba  Serikali inaogopa kushtakiwa kwa sababu watu wamesaini zile MDA[mineral development agreements]. Lakini kuna namna za kuhakikisha kwamba sekta ya madini inafungamanishwa na sekta nyingine za uchumi.

Ukiruhusu Makampuni ya Madini yaagize mafuta kuzalisha umeme wao bila kulipa kodi maana yake ni kwamba hawatanunua umeme kutoka TANESCO. Sasa hivi kuna kazi ambayo imefanyika tayari Wizara ya Nishati na Madini.  Migodi yote isipokuwa mmoja sasa unaweza kupata umeme kutoka TANESCO. Lakini kwa kuwaruhusu kuagiza mafuta ya kuzalisha umeme wao wenyewe tunaingia kwenye tatizo la fungamanisho kati ya sekta ya madini na sekta ya umeme. [Migodi hutumia takribani asilimia 13 ya gharama zake za uzalishaji katika Umeme]

[Vile vile, Kwa kuwa msamaha huu hautahusisha wakandarasi wa ndani wanaofanya biashara na Kampuni za Madini (local contractors), hivyo hapatakuwa na vivutio kwa kampuni za madini kutumia wakandarasi wa ndani. Kampuni za madini zitaona ni rahisi zaidi (less costly)  kufanya shughuli ya kuchimba wenyewe (owner mining). Hii inaua (kills) dhana ya fungamanisho kati ya sekta ya madini na sekta ya ujenzi (construction sector) ambayo ilikuwa ni dhumuni mojawapo la Sheria mpya ya madini ili kujibu changamoto ya fungamanisho dogo la sekta ya Madini na sekta nyingine za Uchumi (low integration of the mining sector to other sectors of the economy). Katika muundo wa gharama za uzalishaji kwa Kampuni za madini, takribani asilimia 30 ni gharama za kuchimba].

[Napendekeza kama ifuatavyo]

Kuhusu Umeme; Sheria ya fedha iseme wazi kuwa mara baada ya migodi yote kupata Umeme kutoka TANESCO, msamaha wa mafuta utakwisha.

Kuhusu Makandarasi wa ndani;

Ama   (a)      Msamaha huu uendelezwe mpaka kwa kampuni za ujenzi katika migodi (local contractors [worst case scenario].

Au      (b) Katika Finance Bill, kuanzishwe (introduce) 15% withholding tax on technical services kwa kampuni za madini zitakazofanya “owner mining” (second best case scenario).

Kwa kuwa local contractors wamatozwa 5% withholding tax on technical services, itakuwa ni rahisi (cheap) kwa kampuni za madini kutoa zabuni (tender) kwa kampuni za ndani. Hata hivyo pendekezo hili litaathiriwa na MDAs zilizopo.

Kwa hiyo kuna haja ya kuwa na measures maalum ya ku-mitigate huo uamuzi ambao Serikali imeufanya [kurejesha msamaha wa kodi ya mafuta kwa kampuni za madini] na kwa vyovyote vile si uamuzi sahihi na uamuzi ambao haukufikiriwa vizuri.

Mheshimiwa Naibu Spika, siungi Bajeti mkono.

Written by zittokabwe

June 12, 2010 at 5:47 PM